Απόστολος Παππάς: Κυπριακό – οι χαμένες ευκαιρίες

Μετά από 47 χρόνια κατοχής, το Κυπριακό συνεχίζει να βρίσκεται στο σημείο μηδέν. Έχουν γίνει αλεπάλληλοι γύροι συνομιλιών με διαφορετικές ηγεσίες και στις δύο κοινότητες. Όλες όμως ναυάγησαν. Και όπως δείχνουν τα πράγματα θα συνεχίσουν να ναυαγούν. Τούρκοι και Τουρκοκύπριοι γνωρίζουν, ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ του εισβολέα. Παγιώνει καταστάσεις και δημιουργεί τετελεσμένα. Ως καλός διπλωμάτης που είναι η Άγκυρα, το γνωρίζει καλά αυτό. Και μιας και η λύση περνάει μέσα από αυτήν, δεν δείχνει να επείγεται. Αφήνει τα πράγματα να σέρνονται. Ήδη υπάρχουν αποφάσεις του ΕΔΑΔ ( Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων), οι οποίες αναγνωρίζουν δικαιώματα των Τούρκων εποίκων επί των περιουσιών Ελληνοκυπρίων, τις οποίες κατέχουν παράνομα επί μισό αιώνα.Φαντασθείτε τι μπορεί να συμβεί μετά από 100 χρόνια, εάν τα πράγματα παραμείνουν βαλτωμένα. Η Τουρκία τα ψηφίσματα του ΟΗΕ τάχει γραμμένα στα παλαιότερα των υποδημάτων της. Και πεντακόσια ψηφίσματα του ΟΗΕ καταδικαστικά της εισβολής και της κατοχής να υπάρξουν, δεν πρόκειται να ιδρώσει το αυτί της. Γνωρίζει, ότι ο ΟΗΕ δεν έχει τη δυνατότητα ένα ψήφισμα να το μετουσιώσει σε πράξη. Απλώς, αποτελεί μια ηθική δικαίωση για τον προσφεύγοντα και τίποτα περισσότερο. Δεν μπορεί ως οργανισμός να ασκήσει πίεση και να επιβάλει πράγματα. Εκείνος που μπορεί να τροχιοδρομήσει εξελίξεις είναι ο διεθνής παράγοντας και όταν λέμε διεθνής παράγοντας εννοούμε U.S.A.Κανείς άλλος. Όποιος πιστεύει κάτι το διαφορετικό, απλώς αυταπατάται .Μόνον, που τη συγκεκριμένη στιγμή οι ΗΠΑ δεν φαίνονται διατεθειμένες να ασχοληθούν με το Κυπριακό. Έχουν αρκετά προβλήματα με τον Ερντογάν, δεν θα ήθελαν να προσθέσουν άλλο ένα. Εκείνο που πρωτίστως τους ενδιαφέρει, είναι να ανακόψουν την πορεία αυτονόμησης και αυτομόλησης και να τον επαναφέρουν στη τάξη. Πρώτη προτεραιότητα τους είναι να αποκόψουν τον όποιο ομφάλιο λώρο την συνδέει με την Μόσχα. Οι Αμερικανοί δεν σηκώνουν ερμαφρόδιτες  καταστάσεις. Με το ένα πόδι στο ΝΑΤΟ και το άλλο στη Ρωσία η Κίνα μεριά δεν δείχνουν διατεθειμένες ντα το ανεχθούν.Σε θέλουν και με τα δύο πόδια. Γνωρίζουν λοιπόν ότι μια ανάμιξη τους στο Κυπριακό θα δυσχεράνει την υπόθεση επαναφοράς της Τουρκίας σε τροχιά κανονικότητας. Για αυτό δεν δείχνουν διάθεση εμπλοκής, επί του παρόντος τουλάχιστον. Αν κάποια στιγμή συνειδητοποιήσουν, ότι η Τουρκία είναι μια χαμένη υπόθεση, τότε προφανώς και θα δείξουν ενδιαφέρον για την Κύπρο.

Τότε, το ‘’αβύθιστο αεροπλανοφόρο’’ όπως εύστοχα χαρακτήρισε την Κύπρο ο ΝιχάτΕρίμ, θα αποκτήσει άλλο γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό ενδιαφέρον. Αυτό όμως είναι μια υπόθεση.

Στην πολιτική και στη διπλωματία όμως δεν μετράνε οι υποθέσεις αλλά η πραγματικότητα. Η πραγματικότητα λέει, ότι αυτή τι στιγμή είμαστε εμείς και η Κύπρος με μόνο σύμμαχο τα ψηφίσματα του ΟΗΕ. Τα όποια ευχολόγια εκπέμπονται από Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον δεν μπορούν να επηρεάσουν καταστάσεις. Η Άγκυρα ούτε που τα ακούει.

Τέσσερα χρόνια μετά την κατάρρευση των συνομιλιών στο ΚρανΜοντοννά της Ελβετίας, έχει ορισθεί νέος γύρος συνομιλιών για τις 27,28,29 Απριλίου στη Γενεύη υπό την εποπτεία του ΟΗΕ. Συμμετέχουν οι δύο Κυπριακές κοινότητες, οι τρείς εγγυήτριες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία, Μ.Βρετανία) και η ΕΕ ως παρατηρητής. Στη πενταμερή της Γενεύης θα γίνει προσπάθεια να υπάρξει μια συμφωνία ως προς τη διαδικασία που θα ακολουθηθεί, και εάν είναι δυνατόν να ορισθεί ένα χρονοδιάγραμμα στο πλαίσιο του οποίου θα εργασθούν οι τεχνοκρατικές ομάδες των ενδιαφερομένων μερών. Ο Γ.Γ. του ΟΗΕ  Αντόνιο Γκουτέρες αφού κάνει έναν διερευνητικό κύκλοακούγοντας τις απόψεις όλων, θα καταστρώσει ένα νέο πλαίσιο πάνω στο οποίο θα κληθούν τα πέντε μέρη να δουλέψουν. Ουσιαστικά θα πρόκειται για μια επανεκκίνηση των συνομιλιών από μηδενική βάση. Η Ελληνική πλευρά ευθυγραμμιζόμενη με τα ψηφίσματα του ΟΗΕ θα επιμείνει στη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία ως τη μοναδική βιώσιμη λύση. Μια λύση σύννομη και σύμφωνη με τα ψηφίσματα του ΟΗΕ. Επί πλέον έχει το πλεονέκτημα, ότι τυπικά τουλάχιστον συντάσσεται μαζί σουσύνολη η διεθνής κοινότητα.

Εάν Τουρκία και Τουρκοκυπριακή κοινότητα συμφωνούν επ’ αυτής της λύσεως τα πράγματα διευκολύνονται και οι συνομιλίες θα μπορούσαμε να πούμε ότι ξαναρχίζουν έστω και από το μηδέν. Δεν είναι όμως καθόλου βέβαιον, ότι η Τουρκία και η Τουρκοκυπριακή κοινότητα είναι έτοιμες να συζητήσουν για την εξεύρεση μιας λύσεως στη βάση της διζωνικής δικοινοτικήςομοσπονδίας. Τι σημαίνει όμως διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία;Με μια αδρή γραμμή . Μια κυριαρχία, μια διεθνής προσωπικότητα, μια ιθαγένεια. Από καιρό τώρα ομιλούν για το σχηματισμό δύο ξεχωριστών κρατών, τα οποία θα λειτουργούν στα πλαίσια μιας χαλαρής συνομοσπονδίας. Ουσιαστικά  δηλαδή ομιλούν και για δύο κυριαρχίες, δύο  διεθνείς προσωπικότητες, δύο ιθαγένειες. Άλλωστε, μόνον τυχαία δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί η εκπαραθύρωση του Ακιντζί, ο οποίος ήτο υπέρμαχος της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, και η αντικατάσταση του από τον Τατάρ ο οποίος συμπλέει με την Άγκυρα. Τι κρύβεται πίσω από αυτή την αλλαγή στάσης της Τουρκίας; Μα φυσικά οι υδρογονάνθρακες . Ένα ξεχωριστό Τουρκοκυπριακό κράτος θάχει δικάτου χωρικά ύδατα και δική του υφαλοκρηπίδα, δική του ΑΟΖ, και πολλά άλλα δικά του. Αυτό προφανώς ευνοεί την Τουρκία. Ο Ερντογάν δεν καίγεται και τόσο για την τύχη των Τουρκοκυπρίων. Αυτό το είχε αντιληφθεί ο Ακιντζίγι’αυτό εναντιώθηκε. Απλώς θέλει να χρησιμοποιήσει το Τουρκοκυπριακό κράτος ως δούρειο ίππο για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της Τουρκίας. Γι’ αυτό επέβαλε τον αχυράνθρωπο Τατάρ. Για να συνοψίσουμε. Εάν Τουρκία και Τουρκοκυπριακή κοινότητα προτείνουν και επιμείνουν ως λύση δύο ξεχωριστά κράτη, τότε είναι προφανές ότι πάμε για νέο ναυάγιο. Είναι το πιθανότερο. Υπάρχει βέβαια και μια αμυδρή ελπίδα.Να κατεβαίνουν  με αυτό το μαξιμαλιστικό πλαίσιο, ούτως ώστε να μπορούν να δώσουν κάτι για να πάρουν περισσότερα. Είπαμε, είναι γκουρού στην διπλωματία οι Τούρκοι.Κομμάτι δύσκολο αλλά όχι απίθανο. Οψόμεθα. Σημασία όμως έχει, ότι το momentumδεν είναι το με το μέρος μας όπως κατά το παρελθόν.

Δυστυχώς όμως το αφήσαμε ανεκμετάλλευτο. Κατάλληλη στιγμή είναι, όταν κάποιος διεθνής παίκτης με τεράστιες επιρροές σου προτείνει λύση. Βασική αρχή της διπλωματίας είναι να την αποδεχθείς και όχι να την αποποιηθείς. Στην περίπτωση της Κύπρου υπήρξαν δύο τέτοιες ευκαιρίες. Πρώτη. Μετά την έξοδο της Τουρκίας στο πλευρό των Κεντρικών αυτοκρατοριών κατά τον Α΄Παγκόσμιο πόλεμο, στις 16-10-1915 η Μ. Βρετανία προσφέρει την Κύπρο ως αντάλλαγμα για την έξοδο της Ελλάδαςστο πλευρό της ΑΝΤΑΝΤ. Όμως, η κυβέρνηση Ζαϊμη κατόπιν εντολής  του γερμανοτραφούς και γερμανοπαντρεμένουάνακτος Κων/νου του Α΄ απορρίπτει την επομένη την  προσφορά. Δεν ήθελε να στεναχωρήσει την άνασσα και το γυναικοσόι,καθώς η Σοφία ήτο αδερφή του Καϊζερ Γουλιέλμου του Β΄. Ματαίως ο Βενιζέλος ικέτευε και εκλιπαρούσε να μην απορρίψουν την προσφορά.

Δεύτερη. Σχέδιο Άτσεσον. Μετά την αιφνιδιαστική κατάθεση τωνλεγόμενων       ‘’δεκατριών σημείων’’ για την αναθεώρηση του Κυπριακού Συντάγματος από τον Μακάριο το 1963, προεκλήθησαν ευρείας εκτάσεως επεισόδια, με την Τουρκία να απειλεί εισβολή στην Κύπρο. Προ του κινδύνου πολεμικής εμπλοκής δύο συμμάχων χωρών, οι ΗΠΑ ανέλαβαν διαμεσολαβητικό ρόλο. Ως διαμεσολαβητής ορίσθηκε ο Ντιν Άτσεσον πρώην ΥΠΕΞ των ΗΠΑ. Το σχέδιο προέβλεπε ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Για την Τουρκία ο Ντιν Άτσεσον με επιστολή του την 20-8-1964 στον τότε πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου σημειώνει ‘’ είμαι έτοιμος να ασκήσω την μέγιστηνδυνατήνπίεσην και πειθώ δια να επιτύχω όπως παραιτηθούν οι Τούρκοι πάσης απαιτήσεως δια εδαφικήνπεριοχήν υπό την κυριαρχία των εις Κύπρον….

Ειδικώτερον θα προτρέψω τους Τούρκους να περιορίσουν το σχέδιον τωνεις την εκμίσθωσινγια 50  έτη του τμήματος εκείνου της χερσονήσου της καρπασίας’’. Είναι γνωστή η τεράστια επιρροή που ασκούσαν τότε οι ΗΠΑ επί της Τουρκίας.

Ερωτηθείς ο Γεώργιος Παπανδρέου αν αποδέχεται το σχέδιο Άτσεσονενθουσιασμένος δήλωσε ‘’Μας προσφέρουν μια πολυκατοικία έναντι αντιπαροχής ενός διαμερίσματος’’.

Το σχέδιο όμως δεν προχώρησε. Όπως προκύπτει από επιστολή του πρέσβη ΤζώνΣωσσίδη με ημερομηνία 23-01-2002 προς το ‘’Βήμα της Κυριακής’’, ο οποίος ήτο διευθυντής του διπλωματικού γραφείου του πρωθυπουργού και διαπραγματευτής στη Γενεύη, ήταν ο Μακάριος που τελικώς απέτρεψε την προώθηση του σχεδίου Άτσεσον. Ήταν τότε που το Κίνημα των Αδεσμεύτων στο οποίο ήθελε να είναι μέλος συνήρπαζε,  αλλά μια ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα θα του αποστερούσε αυτό το δικαίωμα, και προσωπικότητεςόπως ο Γιόζιπ Μπρος Τίτο,ο ΓκαμάλΆμπντελΝάσερ και ο Φιντέλ Κάστρογοήτευαν.

Όμως, ούτε η Κύπρος μπορούσε να γίνει η Κούβα Μεσογείου ούτε ο Αρχιεπίσκοπος ο Φιντέλαυτής. Έπρεπε να είχε αντιληφθεί,‘οτι αυτό ο αμερικανικός παράγων δεν θα το ανεχόταν, ιδιαίτερα μετά την κρίση του 1962 με τη γνωστή υπόθεση της εγκατάστασης σοβιετικών βαλλιστικών πυραύλων στη Κούβα που έφερε την ανθρωπότητα στα πρόθυρα ενός πυρηνικού πολέμου. Δεν γνωρίζουμε ποια θα ήταν η οριστική διαμόρφωση του σχεδίου Άτσεσον, αν συνεχιζόταν η προσπάθεια. Ένα όμως είναι βέβαιον. Τότε που ο διεθνής παράγων ‘’καιγόταν’’, θα μπορούσαμε να πετύχουμε τη βέλτιστη λύση. Εμείς όμως πήγαμε για τυρόπιτα. Πάντως, την κατοχή του 38% του κυπριακού εδάφους και τους 200,000ξεριζωμένους ελληνοκυπρίους, θα τα είχαμε αποφύγει. Και κατά πως δείχνουν τα πράγματα όχι ένα αλλά κάμποσα διαμερίσματα θα δώσουμε ως αντιπαροχή.

    Του Αποστόλη Β. Παππά

Δημοτικού Συμβούλου Δήμου Τρικκαίων.