Γράφει ο Αριστοτέλης Κερασοβίτης
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Υπάρχουν ταξίδια που τα κάνεις για να ξεκουραστείς και υπάρχουν ταξίδια που, χωρίς να το καταλάβεις, μετατρέπονται σε μια μικρή εξερεύνηση της ιστορίας, της φύσης και του πολιτισμού ενός τόπου.
Η περιήγηση μου στη Λακωνία και στην Ανατολική Μάνη ήταν ένα τέτοιο ταξίδι.
Ήταν ένα οδοιπορικό γεμάτο εικόνες. Πέτρα, θάλασσα, βουνό, ιστορία, γεύσεις και άνθρωποι.
Ελάτε, λοιπόν, να σας ξεναγήσω σε μια περιοχή όπου το παρελθόν δεν μοιάζει μακρινό, αλλά βρίσκεται παντού γύρω μας.
ΜΥΣΤΡΑΣ — ΟΤΑΝ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΙΚΟΝΑ
Από τη στιγμή που πλησιάζεις την καστροπολιτεία, αισθάνεσαι ότι μπαίνεις σε έναν διαφορετικό κόσμο.
Οι πέτρινοι δρόμοι, οι βυζαντινές εκκλησίες, τα ερείπια και η θέση της πόλης πάνω στην πλαγιά του Ταΰγετου δημιουργούν μια εικόνα που δύσκολα αφήνει αδιάφορο τον επισκέπτη.
Ο Μυστράς δεν είναι απλώς ένας αρχαιολογικός χώρος. Υπήρξε σημαντικό κέντρο της βυζαντινής εξουσίας στη νότια Ελλάδα και έδρα του Δεσποτάτου του Μορέως. Η UNESCO τον έχει εντάξει στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από το 1989.
Από όλα όσα είδαμε, ιδιαίτερα εντυπωσιακό ήταν το Παλάτι των Δεσποτών.
Το μέγεθος, η αρχιτεκτονική και, κυρίως, η αίσθηση της ιστορίας που αποπνέει σε κάνουν να σταθείς για λίγο και να φανταστείς πώς πρέπει να ήταν ο Μυστράς όταν αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και πνευματικά κέντρα της εποχής του.
Και πριν ακόμη αφήσουμε πίσω μας τον Μυστρά, ο καλύτερος τρόπος για να κλείσει η ημέρα ήρθε με μια διαφορετική εμπειρία — αυτή της γεύσης.
Το εστιατόριο «Ξενίας», λίγο πριν από την είσοδο στον αρχαιολογικό χώρο, αποδείχθηκε μια εξαιρετική επιλογή. Πολύ καλό φαγητό, όμορφη ατμόσφαιρα και, πάνω απ’ όλα, μια θέα που δύσκολα ξεχνάς.
Μπροστά μας απλωνόταν η Σπάρτη και ο μεγάλος λακωνικός κάμπος, ενώ πίσω μας έμενε ο Μυστράς και η ιστορία του.
ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΥΣΤΡΑ ΣΤΗ ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑ — ΜΙΑ ΠΟΛΗ ΛΑΞΕΥΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΠΕΤΡΑ
Η μετάβαση από τον Μυστρά στη Μονεμβασιά μοιάζει σαν να αλλάζεις σελίδα σε ένα βιβλίο ιστορίας.
Μόλις περάσεις την πύλη της καστροπολιτείας, σε κερδίζουν τα στενά καλντερίμια, οι λαξευμένες πέτρες, τα παλιά κτίσματα και η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική.
Υπάρχει κάτι μαγικό στο να περπατάς χωρίς συγκεκριμένο προορισμό στα μικρά σοκάκια της Μονεμβασιάς. Καφέ, ενοικιαζόμενα δωμάτια, χώροι εστίασης, μικρά καταστήματα με σουβενίρ, αλλά και καταστήματα με παραδοσιακά προϊόντα — όπου αξίζει να δοκιμάσετε τα γλυκά του κουταλιού και τα αμυγδαλωτά — συνυπάρχουν με τα παλιά πέτρινα κτίσματα.
Έτσι δημιουργείται μια ζωντανή καστροπολιτεία που δεν είναι απλώς ένα μνημείο του παρελθόντος, αλλά ένας τόπος όπου η ζωή συνεχίζεται.
Και βέβαια υπάρχει η θέα.
Η θάλασσα γύρω από τον βράχο της Μονεμβασιάς δημιουργεί εικόνες που μένουν στη μνήμη. Όσο κι αν έχεις δει φωτογραφίες πριν πας, η πραγματική εικόνα είναι διαφορετική. Πρέπει να βρεθείς εκεί για να καταλάβεις.
Ιδιαίτερη ήταν και η επίσκεψή μας στο Μουσείο Γιάννη Ρίτσου, στο πατρικό σπίτι του μεγάλου ποιητή. Η οικία όπου γεννήθηκε ο Ρίτσος συνδέει τη Μονεμβασιά όχι μόνο με τη μακραίωνη ιστορία της, αλλά και με τη νεότερη ελληνική πνευματική δημιουργία.
Και κάπου εκεί καταλαβαίνεις πως η Μονεμβασιά δεν είναι μόνο ένας τόπος με σπουδαία ιστορία.
Είναι και ένας τόπος που ενέπνευσε έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές του 20ού αιώνα.
ΑΡΕΟΠΟΛΗ — ΕΚΕΙ ΟΠΟΥ Η ΠΕΤΡΑ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
Από την Μονεμβασιά συνεχίσαμε προς την Ανατολική Μάνη και την Αρεόπολη.
Εδώ αλλάζει ξανά το τοπίο.
Η πέτρα, ως βασικό υλικό της περιοχής, κυριαρχεί παντού: στα κτίσματα, στα καλντερίμια, στους πύργους, στους τοίχους. Τα μικρά σοκάκια, οι ταβέρνες και τα καταστήματα του κέντρου δημιουργούν μια ατμόσφαιρα που είναι ταυτόχρονα παραδοσιακή και ζωντανή.
Και βέβαια, σε ένα τέτοιο μέρος, δεν θα μπορούσαμε να μην δοκιμάσουμε και την τοπική κουζίνα. Ξεχωρίζει η παραδοσιακή μανιάτικη σαλάτα, με τον ιδιαίτερο συνδυασμό πορτοκαλιού και χοιρινού κρέατος, μια γεύση που αξίζει να δοκιμάσει κανείς.
Όμως η Αρεόπολη έχει κάτι περισσότερο από ομορφιά.
Έχει Ιστορία.
Στην πλατεία της 17ης Μαρτίου και στον ναό των Ταξιαρχών συνδέεται η μνήμη του τόπου με την έναρξη του Αγώνα στη Μάνη. Σύμφωνα με την ιστορική παράδοση της περιοχής, στις 17 Μαρτίου 1821, με επικεφαλής τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, συγκεντρώθηκαν οι Μανιάτες αγωνιστές και κηρύχθηκε η έναρξη της Επανάστασης στη Μάνη.
Στέκεσαι, λοιπόν, στην ίδια περιοχή όπου, πριν από περισσότερα από διακόσια χρόνια, άνθρωποι πήραν την απόφαση να ξεκινήσουν έναν αγώνα που θα άλλαζε την πορεία της ελληνικής ιστορίας.
Και τότε η πέτρα της Αρεόπολης αποκτά ένα διαφορετικό βάρος.
Δεν είναι απλώς όμορφη.
Θυμάται.
ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΡΟΥ — ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΑΝ ΥΠΟΓΕΙΟ ΚΟΣΜΟ
Και κάπου εδώ έρχεται η κορύφωση του ταξιδιού.
Το Σπήλαιο Διρού, στην περιοχή της Ανατολικής Μάνης, είναι μια εμπειρία εντελώς διαφορετική από όλες τις προηγούμενες.
Μέχρι εκείνη τη στιγμή το ταξίδι μας ήταν πάνω στη γη: κάστρα, δρόμοι, σπίτια, θάλασσα, βουνά και ιστορία.
Τώρα κατεβαίνουμε κάτω από τη γη.
Η επίσκεψη στο σπήλαιο περιλαμβάνει λιμναία και χερσαία διαδρομή, με σημαντικό μέρος της περιήγησης να γίνεται με βάρκα. Η συνολική διαδρομή που παρουσιάζεται από τους φορείς της περιοχής φτάνει περίπου τα 1.500 μέτρα.
Μόλις μπεις στη βάρκα, αρχίζει μια διαφορετική εμπειρία. Το νερό, το σκοτάδι, οι φωτισμένοι σχηματισμοί και η αργή κίνηση της βάρκας δημιουργούν μια ατμόσφαιρα σχεδόν εξωπραγματική.
Οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες έχουν σχηματίσει, μέσα από μια διαδικασία που εξελίχθηκε σε τεράστιες χρονικές κλίμακες, μορφές που θυμίζουν άλλοτε ανθρώπους, άλλοτε ζώα και άλλοτε παράξενα τοπία.
Πολλοί από αυτούς τους σχηματισμούς έχουν μάλιστα αποκτήσει ονομασίες που παραπέμπουν στις μορφές τους, όπως ο «Μανδύας του Ποσειδώνα», η «Νεκρή Πολιτεία» και το «Λευκό Αρκουδάκι».
Κάποια στιγμή αφήνεις τη βάρκα και συνεχίζεις με τα πόδια.
Και τότε αντιλαμβάνεσαι ακόμη περισσότερο το μέγεθος αυτού του υπόγειου κόσμου.
Οι σταλακτιτικοί σχηματισμοί μοιάζουν με ένα πέτρινο δάσος που δημιουργήθηκε αργά, σταγόνα τη σταγόνα, μέσα στον χρόνο.
Το νερό έχει αφήσει παντού το αποτύπωμά του και η φύση έχει δημιουργήσει έναν κόσμο που δεν θα μπορούσε να σχεδιάσει κανένας άνθρωπος.
Είναι από εκείνες τις εμπειρίες που δεν χρειάζονται υπερβολές. Αρκεί να σταθείς μέσα στο σπήλαιο, να κοιτάξεις γύρω σου και να συνειδητοποιήσεις πόσο μικρός είναι ο ανθρώπινος χρόνος μπροστά στον χρόνο της φύσης.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Κοιτάζοντας πίσω, το πιο όμορφο στοιχείο αυτής της διαδρομής ήταν ίσως η μεγάλη ποικιλία των εικόνων.
Στον Μυστρά συνάντησα το Βυζάντιο, τόπο που επέλεξε ως κατοικία του ο τελευταίος αυτοκράτορας του Κωνσταντίνος Παλαιολόγος.
Στη μεσαιωνική Μονεμβασιά συνάντησα την καστροπολιτεία, τη θάλασσα και την ποίηση του Γιάννη Ρίτσου.
Στο Γύθειο τη γοητεία μιας μικρής παραθαλάσσιας πόλης.
Στην Αρεόπολη της Μάνης την πέτρα και τη μνήμη της Ελληνικής Επανάστασης.
Και στο Σπήλαιο Διρού συνάντησα κάτι ακόμη μεγαλύτερο από την ανθρώπινη ιστορία: τη γεωλογική ιστορία της ίδιας της φύσης.
Τελικά, δεν έκανα απλώς μια εκδρομή.
Έκανα ένα ταξίδι στον χρόνο.
Και ίσως αυτό είναι που μένει περισσότερο όταν τελειώνει ένα ταξίδι.
Όχι πόσα χιλιόμετρα κάνεις.
Αλλά πόσες εικόνες παίρνεις μαζί σου όταν επιστρέφεις.
Αριστοτέλης Κερασοβίτης