– Το ΣΤΕ αποκαλύπτει την προχειροτητα του σχεδιασμού
◆ Μια «μεταρρύθμιση» που προσκρούει στον πρώτο σοβαρό έλεγχο
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας παρουσίασε την ίδρυση και λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων ως μία από τις εμβληματικές μεταρρυθμίσεις της. Νομοθέτησε με ταχύτητα, προχώρησε στην αδειοδότηση των πρώτων παραρτημάτων και έσπευσε να παρουσιάσει το νέο εγχείρημα ως μια μεγάλη θεσμική αλλαγή που περνούσε ήδη από τη θεωρία στην πράξη.
Μόνο που τώρα ήρθε η ώρα του πραγματικού ελέγχου.
Και ο έλεγχος του Συμβουλίου της Επικρατείας ήταν καταλυτικός: από τις τέσσερις πρώτες άδειες μη κρατικών πανεπιστημίων, τρεις ακυρώθηκαν.
Πρόκειται για το CITY College του University of York, το University of Keele Greece και το The Open University στο Anatolia College.
Παράλληλα, ακυρώθηκαν και οι σχετικές πιστοποιήσεις των προγραμμάτων σπουδών.
◆ Δεν ακυρώθηκε ο θεσμός – Ακυρώθηκε ο τρόπος εφαρμογής
Αυτό δεν είναι μια ασήμαντη διοικητική λεπτομέρεια.
Είναι ένα πολύ σοβαρό πολιτικό και θεσμικό καμπανάκι.
Το ΣτΕ δεν είπε ότι απαγορεύονται τα μη κρατικά πανεπιστήμια. Δεν ακύρωσε συνολικά τον νόμο ούτε έκρινε αντισυνταγματικό το θεσμικό πλαίσιο.
Ακύρωσε όμως τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκε το πλαίσιο σε τρεις συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.
Γιατί όταν τρεις από τις τέσσερις πρώτες άδειες ενός νέου και πολυδιαφημισμένου θεσμού ακυρώνονται από το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας, δεν μπορεί κανείς να αντιμετωπίζει το ζήτημα ως μια απλή γραφειοκρατική αστοχία.
◆ Τι δεν ελέγχθηκε σωστά;
Το ίδιο το ΣτΕ εντόπισε πλημμέλειες που δημιουργούν εύλογα ερωτήματα για την επάρκεια της διαδικασίας.
Σε μία περίπτωση, η άδεια στηρίχθηκε σε διαδικασία όπου δεν είχε διαπιστωθεί η συμμόρφωση του παραρτήματος με παρατηρήσεις σχετικά με τις εγκαταστάσεις.
Σε άλλη, προέκυψε ζήτημα σχετικά με τη σύνθεση της ειδικής επιτροπής που συμμετείχε στην αξιολόγηση.
Παράλληλα, το Δικαστήριο έκρινε ότι τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών δεν συνιστούσαν συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, όπως απαιτεί το θεσμικό πλαίσιο.
Ας σταθούμε λίγο σε αυτό.
Μιλάμε για την αδειοδότηση πανεπιστημίων.
Όχι για μια τυπική διοικητική διαδικασία χαμηλής σημασίας.
Μιλάμε για έναν θεσμό που αφορά την ανώτατη εκπαίδευση, χιλιάδες φοιτητές, την αξιοπιστία των τίτλων σπουδών και, τελικά, το κύρος της ίδιας της χώρας ως εκπαιδευτικού προορισμού.
Σε ένα τέτοιο εγχείρημα, τα πάντα θα έπρεπε να είναι ελεγμένα πριν δοθούν οι άδειες.
Τα κτίρια, οι διαδικασίες αξιολόγησης, η σύνθεση των επιτροπών, τα κριτήρια πιστοποίησης των προγραμμάτων, η τήρηση κάθε προβλεπόμενης διαδικασίας.
Όχι να διαπιστώνονται εκ των υστέρων από το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας.
◆ Η ταχύτητα δεν μπορεί να υποκαθιστά την προετοιμασία
Αυτό ακριβώς δημιουργεί την εικόνα ενός σχεδιασμού που έγινε με υπερβολική ταχύτητα και ανεπαρκή προετοιμασία.
Και η κυβέρνηση δεν μπορεί να απαντήσει απλώς ότι «ο νόμος είναι συνταγματικός».
Αυτό δεν είναι το ερώτημα.
Το ερώτημα είναι αν εφαρμόστηκε σωστά.
Και στην πρώτη μεγάλη δοκιμή εφαρμογής του, το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα προβληματικό: τρεις από τις τέσσερις πρώτες άδειες ακυρώθηκαν.
Ποιοι έλεγξαν τους φακέλους;
Ποιοι πιστοποίησαν ότι πληρούνταν οι προϋποθέσεις;
Ποιος έκρινε ότι οι διαδικασίες αξιολόγησης ήταν επαρκείς;
Πώς είναι δυνατόν να προχωρά η αδειοδότηση όταν το ΣτΕ εντοπίζει ζητήματα ακόμη και ως προς τη διαπίστωση συμμόρφωσης των εγκαταστάσεων ή τη συγκεκριμενοποίηση των κριτηρίων με τα οποία αξιολογούνται τα προγράμματα σπουδών;
Και κυρίως:
Γιατί έπρεπε να προηγηθεί η αδειοδότηση και να ακολουθήσει ο δικαστικός έλεγχος για να αποκαλυφθούν αυτές οι αδυναμίες;
◆ Η εφαρμογή ενός νόμου είναι κυβερνητική ευθύνη
Η κυβέρνηση μπορεί να υποστηρίζει ότι πρόκειται για «ζητήματα εφαρμογής» και όχι για πρόβλημα του νόμου.
Όμως πολιτικά η ουσία παραμένει.
Η εφαρμογή ενός νόμου είναι μέρος της κυβερνητικής ευθύνης.
Ένας άρτιος νόμος που εφαρμόζεται πρόχειρα δεν παράγει μια επιτυχημένη μεταρρύθμιση.
Και μια μεταρρύθμιση στην ανώτατη εκπαίδευση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αγώνας δρόμου για το ποιος θα προλάβει να ανακοινώσει πρώτος τα εγκαίνια.
◆ Η πραγματική εικόνα της ανώτατης εκπαίδευσης
Η εικόνα της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα δεν μπορεί να αποσυνδέεται από τη διαχρονική υποχρηματοδότηση των δημόσιων πανεπιστημίων, από τα εμπόδια που έχουν υψωθεί στην πρόσβαση των νέων στην ανώτατη εκπαίδευση και από τις σοβαρές στρεβλώσεις που ανέδειξε στην πράξη η εφαρμογή της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής.
Την ίδια στιγμή που χιλιάδες νέοι αποκλείονται κάθε χρόνο από τα δημόσια πανεπιστήμια λόγω ενός συστήματος εισαγωγής που έχει αποδειχθεί εξαιρετικά προβληματικό στην εφαρμογή του, η κυβέρνηση επέλεξε να προχωρήσει με πρωτοφανή ταχύτητα στη δημιουργία και αδειοδότηση μη κρατικών πανεπιστημίων.
Και τώρα, ο πρώτος σοβαρός δικαστικός έλεγχος αποκαλύπτει ότι αυτή η ταχύτητα συνοδεύτηκε από σοβαρές πλημμέλειες και προχειρότητα στη διαδικασία αδειοδότησης.
Αυτό είναι το πραγματικό ζήτημα.
Όχι αν η κυβέρνηση μπορεί να παρουσιάσει μια ακόμη «μεταρρύθμιση», αλλά αν η πολιτική της ενισχύει ουσιαστικά το δικαίωμα των νέων στη δημόσια ανώτατη εκπαίδευση και αν οι αποφάσεις που λαμβάνονται είναι σοβαρές, τεκμηριωμένες και θεσμικά θωρακισμένες.
Γιατί όταν τα δημόσια πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν χρόνια προβλήματα χρηματοδότησης, όταν η πρόσβαση σε αυτά περιορίζεται από ένα σύστημα εισαγωγής που δημιουργεί αποκλεισμούς και όταν, την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση σπεύδει να αδειοδοτήσει μη κρατικά πανεπιστήμια με μια διαδικασία που τελικά ακυρώνεται σε τρεις από τις τέσσερις πρώτες περιπτώσεις, τότε δεν μιλάμε απλώς για μια αστοχία.
Μιλάμε για μια συγκεκριμένη πολιτική επιλογή και έναν σχεδιασμό που τίθεται πλέον σοβαρά υπό αμφισβήτηση.
◆ Τώρα απαιτούνται απαντήσεις
Το ΣτΕ έκανε τη δουλειά του: έλεγξε τις διοικητικές πράξεις και ακύρωσε εκείνες στις οποίες εντόπισε νομικές πλημμέλειες.
Τώρα πρέπει να γίνει η πολιτική δουλειά.
Να απαντηθεί καθαρά πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο.
Γιατί μια κυβέρνηση που θέλει να παρουσιάσει μια μεταρρύθμιση ως μεγάλη τομή οφείλει να αποδεικνύει όχι μόνο ότι μπορεί να ψηφίζει γρήγορα νόμους, αλλά και ότι μπορεί να τους εφαρμόζει σωστά.
Η ανώτατη εκπαίδευση δεν προσφέρεται για βιαστικές κινήσεις και επικοινωνιακούς εντυπωσιασμούς.
Μια μεταρρύθμιση δεν κρίνεται από το πόσο γρήγορα ανακοινώνεται.
Κρίνεται όταν έρθει η ώρα του ελέγχου.
Και αυτή τη φορά, ο έλεγχος ήρθε πολύ νωρίς και ήταν πολύ συγκεκριμένος.
Τρεις από τις τέσσερις πρώτες άδειες δεν άντεξαν.
◆ Υστερόγραφο
Υπηρετώντας για δεκαετίες τη φροντιστηριακή εκπαίδευση, έχοντας διαγράψει εκατοντάδες —ή, πιο σωστά, χιλιάδες— χιλιόμετρα στον απαιτητικό της στίβο, ζώντας καθημερινά τις αγωνίες αλλά και τα όνειρα των νέων ανθρώπων, δεν μπορώ να μείνω σιωπηλός απέναντι στις κυβερνητικές πρακτικές στον χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης.
Πρακτικές που διακηρύσσουν την αριστεία και τελικά υπηρετούν τη φαυλότητα.
Ο Κώστας Παπανώτας είναι εκπαιδευτικός, Συντονιστής της Δημοτικής Οργάνωσης Τρικάλων του κόμματος των «Δημοκρατών-Προοδευτικό Κέντρο»