Το σχολείο αν και το βασικό του «αντικείμενο» είναι το παιδί, ο άνθρωπος δεν είναι ανθρώπινο. Δεν δίνει ιδιαίτερη (να μην πω καθόλου) έμφαση στις ανάγκες των μαθητών και των μαθητριών αλλά μόνο σε γνώσεις, που [άμεσα, στο «τώρα»] δεν φαίνεται να έχουν απολύτως καμία σχέση με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα τους.
Πράγματι, αν και σε θεωρητικό επίπεδο γίνεται λόγος για γνωστικούς, συναισθηματικούς και ψυχοκινητικούς στόχους [που θα πρέπει να επιτευχθούν με ένα ισόρροπο τρόπο] σε όλα τα μαθήματα, εν τέλει βαρύτητα δίνεται [αποκλειστικά και] μόνο στους γνωστικούς στόχους.
Βασικές παιδαγωγικές αρχές και μέθοδοι όπως η συνεργατική και βιωματική μάθηση με την ενεργή συμμετοχή των μαθητών και των μαθητριών εφαρμόζονται ελάχιστα ή καθόλου. Μαθήματα, όπως η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση των μαθητών και μαθητριών αποτελούν ταμπού για το αναλυτικό πρόγραμμα. Το σχολείο δίνει βαρύτητα μόνο στις γνώσεις, το αναλυτικό πρόγραμμα είναι υπερφορτωμένο με γνώσεις, χωρίς περιθώρια απόκλισης. Θέματα, ζητήματα κοινωνικά και συναισθηματικά που απασχολούν τα παιδιά, δεν έχουν «θέση».
Φαίνεται ότι το σχολείο έχει ως προσανατολισμό το Πανεπιστήμιο και να λειτουργεί ως «χώρος και χρόνος» προετοιμασίας για τις πανελλαδικές εξετάσεις. Οι μαθητές και οι μαθήτριες δεν απολαμβάνουν το ταξίδι της σχολικής τους πορείας, αλλά εργάζονται μόνο για τον τελικό σκοπό, που είναι η εισαγωγή σε κάποιο πανεπιστήμιο. Με την απομνημόνευση και την εξάσκηση.
Ο προσανατολισμός αυτός δημιουργεί πίεση, άγχος στρες και άλλα αρνητικά συναισθήματα στα παιδιά. Κάθε απόκλιση από αυτόν θεωρείται «προβληματική». Όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας (μαθητές/τριες, γονείς, εκπαιδευτικοί) λειτουργούν με απώτερο σκοπό την εισαγωγή σε κάποια σχολή. Μόνο αυτό θεωρείται επιτυχία. Τίποτα άλλο. Το σχολείο δεν δίνει την ευκαιρία -σε τυπικό/θεσμικό επίπεδο- να αναδειχθούν επιτυχίες των παιδιών που συμμετέχουν σε διαγωνισμούς, πρωταθλήματα κ.λπ. ή σε άλλους τομείς. Σημασία έχει μόνο ο βαθμός στα διαγωνίσματα και στις εξετάσεις.
Για τα παιδιά που δεν επιθυμούν να εισαχθούν σε κάποιο πανεπιστήμιο ή για τα παιδιά που δεν θα καταφέρουν να εισαχθούν εν τέλει το σχολείο αποτελεί μια αρνητική εμπειρία να το πω κάπως «ουδέτερα».
Στο σχολείο χρειάζεται να γίνουν πολλά, αναφέρω δύο βασικές προτάσεις:
-Να ενισχυθούν τα σχολεία με δομές υποστήριξης των παιδιών (αλλά και των γονέων και των εκπαιδευτικών): ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί σε κάθε σχολείο, μείωση του ωραρίου των υπευθύνων σχολικής ζωής, κ.λπ.
-Τροποποίηση του αναλυτικού προγράμματος με τη συμπερίληψη μαθημάτων που είναι στο επίκεντρο των αναγκών, των ενδιαφερόντων και των εμπειριών των μαθητών/τριών, έμφαση στους συναισθηματικούς και ψυχοκινητικούς στόχους, μείωση της ύλης, αλλαγή μεθόδων αξιολόγησης, κ.λπ.
Είμαι επιστημονικά υπεύθυνος του Δικτύου Σχολείων Σχολικής Διαμεσολάβησης του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και στο πλαίσιο αυτό συνεργάζομαι με πολλά σχολεία για την εφαρμογή της διαμεσολάβησης σε σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Μια εκπαιδευτικός, η Δήμητρα Β., που εφαρμόζει το πρόγραμμα στο σχολείο της που μετέφερε το παρακάτω που της είπαν μαθητές/τριες:
«Κυρία με τη Διαμεσολάβηση γνωριστήκαμε με τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριές μας»
Αν, πράγματι, παρά το γεγονός ότι περνάμε τόσο χρόνο μέσα στο σχολείο, δεν έχουμε την ευκαιρία να γνωριστούμε μεταξύ μας (όχι μόνο οι μαθητές/τριες μεταξύ τους, αλλά όλοι/ες μας), τότε…
Καληνύχτα μας …
Το σχολείο έχει χάσει τον ανθρώπινο χαρακτήρα του …
Υ.Σ. Ευτυχώς που τα μέλη της σχολικής κοινότητας εκπαιδευτικοί, μαθητές/τριες, γονείς, κόντρα σε όλο αυτό [το ασφυκτικό] πλαίσιο που περιέγραψα, προσπαθούν να δώσουν αυτόν τον χαρακτήρα: της κατανόησης, της αλληλεγγύης, του «νοιαξίματος», της αγάπης…
Ο Θεόδωρος Θάνος είναι Καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με καταγωγή από την Χρυσομηλιά Καλαμπάκας