Ο Ασπροπόταμος, ένας αυθεντικός τόπος μοναδικής ομορφιάς όχι μόνο του Δήμου Μετεώρων, του Νομού Τρικάλων και της Θεσσαλίας, αλλά όλης της Ελλάδας κινδυνεύει. Οι πιο βασικοί κίνδυνοι είναι:
1) Η κατασκευή υδροηλεκτρικών σταθμών και γενικότερα η εγκατάσταση ΑΠΕ: Ο μεγαλύτερος κίνδυνος που διατρέχει είναι η αδειοδότηση κατασκευής υδροηλεκτρικών σταθμών σε διάφορα χωριά του Ασπροποτάμου, γεγονός, που όπως πολλάκις έχει γραφεί και αναλυθεί σε διάφορα μέσα και φορείς, θα επιφέρει ανεπανόρθωτες ζημιές στο φυσικό, κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον.
2) Η ανεξέλεγκτη επισκεψιμότητα στη Βερλίγκα και στο Στενό της Αθαμανίας: Τη φετινή χρονιά, σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με τις προηγούμενες διαπιστώθηκαν «πράματα και θάματα» από ορισμένους/ες επισκέπτες/τριες στη θρυλική Βερλίγκα, με πιο χαρακτηριστικά: ανάβαση με οχήματα μέχρι εκεί που ο δρόμος ήταν βατός (δηλαδή σχεδόν μέχρι τη δρακόλιμνη), κατασκήνωση εντός της Βερλίγκας και διοργάνωση events, άναμμα φωτιάς και ρίψη σκουπιδιών. Στον άλλο πόλο έλξης, το στενό της Αθαμανίας αναμένεται μεγάλη επισκεψιμότητα βάσει των περσινών δεδομένων αλλά και των εκδρομών/διασχίσεων που προγραμματίζονται για φέτος. Το φαράγγι δεν αντέχει τη μαζική (ταυτόχρονη, την ίδια ημέρα) διέλευση μεγάλου πλήθους επισκεπτών αφενός και αφετέρου κάποιοι επισκέπτες δεν σέβονται το περιβάλλον. Η κατάσταση αυτή εγκυμονεί πολλούς κινδύνους για την ασφάλεια τόσο ων επισκεπτών και τη προστασία του περιβάλλοντος.
3) Η απαγόρευση της μετακίνησης των αιγοπροβάτων στα λιβάδια του των χωριών του Ασπροποτάμου: Πρόκειται για μια απόφαση με πολλαπλές αρνητικές επιπτώσεις στην παράδοση και στον πολιτισμό, στο περιβάλλον στην κοινωνία και στην οικονομία κάθε χωριού του Ασπροποτάμου. Για δεύτερη χρονιά, μια παράδοση πολλών χρόνων (η μετακίνηση των κοπαδιών) διακόπτεται, τα λιβάδια δεν θα βοσκηθούν και η «περιβαλλοντική», (αν μου επιτρέπεται αυτός ο όρος) αλυσίδα θα «σπάσει». Τα χωριά θα ερημώσουν, αφού οι μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι «γεμίζουν» τα χωριά και δίνουν ζωντάνια για μεγάλη περίοδο, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους επισκέπτες που παραθερίζουν στα χωριά για πολύ μικρό χρονικό διάστημα, πλέον. Χωρίς μετακινούμενη κτηνοτροφία, «ζωντανός Ασπροπόταμος» δεν θα υπάρχει.
4) Η αλίευση άγριας πέστροφας χωρίς όρια και φραγμούς: Η άγρια πέστροφα, σήμα κατατεθέν του Ασπροποτάμου, κινδυνεύει με εξαφάνιση εξαιτίας της ανεξέλεγκτης αλιείας. Ψαρεύονται ποσότητες ψαριών, στις οποίες περιλαμβάνονται και μικρές νεαρές πέστροφες. Η βιωσιμότητα της πέστροφας κινδυνεύει και από τις διάφορες (τουριστικές) παρεμβάσεις στο ποτάμι. Ότι στον Ασπροπόταμο διαβίωνει ο μεγαλύτερος πληθυσμός άγριας πέστροφας θα αποτελεί παρελθόν σε λίγο.
5) Η καθυστέρηση στην αποκατάσταση των ζημιών στους δρόμους από τις καταστροφικές πλημμύρες: Οι καταστροφές από τον Ντάνιελ, οι οποίες την μεθεπόμενη χρόνια επιδεινώθηκαν ακόμα περισσότερη από τις πλημμύρες (Νοέμβριος του 2025), αποτελούν ανοιχτές πληγές. Η πρόσβαση στα χωριά του Ασπροποτάμου, από το Γαρδίκι έως [και μετά] το Στεφάνι, είναι δύσκολη, λόγω των πολλών προβλημάτων τόσο στον κεντρικό δρόμο, όσο και στους δρόμους για κάθε χωριό.
6) Η δημιουργία «πλαζ»: Η σχεδιαζόμενη τουριστική ανάπτυξη της περιοχής με τη δημιουργία πλαζ σε διάφορα σημεία του ποταμού έχει προκαλέσει την αντίδραση πολλών φορέων, κατοίκων και επισκεπτών της περιοχής, καθώς αλλοιώνεται το φυσικό περιβάλλον, ενώ επηρεάζει και τη βιωσιμότητα της πέστροφας. Ωστόσο, υπάρχουν και απόψεις κατοίκων και φορέων που είναι υπέρ της δημιουργίας τέτοιων χώρων αναψυχής (προσωπικά διαφωνώ απόλυτα με την κατασκευή τους).
7) Η αρρώστια των ελάτων: Τα έλατα που κοκκινίζουν στην περιοχή ολοένα και περισσότερο γίνονται ορατά, καθώς αυξάνονται. Η αιτιολόγηση ότι η ασθένεια οφείλεται στην ξηρασία, δεν φαίνεται να ευσταθεί, αφού τα δύο τελευταία χρόνια η βροχόπτωση ήταν πάρα πολύ καλή. Παρά το γεγονός αυτό, νέα έλατα αρρωσταίνουν.
Ως συχνός επισκέπτης και φίλος/λάτρης του Ασπροποτάμου, αυτούς τους κινδύνους έχω εντοπίσει. Πιθανόν να υπάρχουν κι άλλοι κίνδυνοι που μου διαφεύγουν. Είναι εμφανές ότι πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα, όπως για παράδειγμα:
1) Ακύρωση όλων των αδειοδοτήσεων για την κατασκευή υδροηλεκτρικών σταθμών και γενικότερα εγκαταστάσεων ΑΠΕ στον Ασπροπόταμο.
2α) Στη Βερλίγκα πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα: μπάρες στους αγροτικούς δρόμους (και για τις μηχανές), καλύτερη σήμανση του μονοπατιού, απαγόρευση κάμπινγκ και άλλων δραστηριοτήτων με αυστηρές ποινές, φύλαξη τους θερινούς μήνες, κ.λπ.
2β) Στο Στενό της Αθαμανίας (Φαράγγι των καταρρακτών όπως το ονομάζω εγώ) έλεγχος των εισερχομένων επισκεπτών (πιθανόν και με εισιτήριο) ώστε να ελέγχεται αν εξέρχονται από το φαράγγι (όπως γίνεται στο Φαράγγι της Σαμαριάς), υποχρεωτική χρήση του αναγκαίου εξοπλισμού (πχ., κράνος), ενημερωτικό φυλλάδιο με τα διάφορα σημεία προσοχής, κ.λπ., δημιουργία πρόχειρου κέντρου βοήθειας στο σημείο που αρχίζει να στενεύει το φαράγγι, κ.ά.
3) Άρση της απαγόρευσης μετακίνησης των υγιών ζώων, με την σχολαστική εφαρμογή των προβλεπόμενων πρωτόκολλων.
4) Απαγόρευση της αλιείας της άγριας πέστροφας μέχρι να γίνει εκτίμηση της κατάστασης και στη συνέχεια να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα (πχ., αλίευση με αυστηρές προϋποθέσεις).
5) Άμεση αποκατάσταση των ζημιών στο οδικό δίκτυο: έλεγχος της καθυστέρησης της αποκατάστασης και άσκηση πιέσεων.
6) Η όποια παρέμβαση τουριστικής «ανάπτυξης» θα πρέπει να γίνει με απόλυτο σεβασμό στο [κοινωνικό, φυσικό και πολιτισμικό] περιβάλλον, με τις κατάλληλες μελέτες ύστερα από διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες.
7) Υλοτόμηση των ξεραμένων (κόκκινων) ελάτων και αντιμετώπιση της ασθένειας.
Ο Ασπροπόταμος είναι από τις ελάχιστες εναπομείναντες αυθεντικές περιοχές της χώρας μας. Ως «διαμάντι» θα πρέπει να το προστατέψουμε και όχι να το «ξεπουλήσουμε», με την έννοια να το εκμεταλλευτούμε οικονομικά χωρίς να μας «νοιάζουν» οι επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στην ιστορία, στον πολιτισμό και στην κοινωνία του Ασπροποτάμου.
Θεόδωρος Θάνος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, δημότης Δήμου Μετεώρων (Χρυσομηλιά)
ththanos@uoi.gr