Η σημερινή ημέρα, 8 Μαΐου, εορτή του αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, φέρνει στο νου μας τον μακαριστό Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλα, ο οποίος το 2023 αναχώρησε για την Βασιλεία του Θεού, για την οποία τόσα έγραψε, αλλά και τόσο πολύ αγάπησε.
Είναι δύσκολο να μιλήσει κάποιος για τον μεγάλο θεολόγο και Ιεράρχη Μητροπολίτη Ιωάννη Ζηζιούλα. Δεν χωράνε όλα σε λίγες σειρές. Πρόκειται για έναν σπουδαίο θεολόγο που δίδαξε σε περίφημα Πανεπιστήμια, έγραψε, έλαβε μέρος σε συνέδρια, σε διορθόδοξους και διαχριστιανικούς διαλόγους, συμμετείχε ως πολύτιμος συνεργάτης του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Α.Θ.Π. του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου. Μάλιστα, ο Οικουμενικός Πατριάρχης, σε ομιλία του κατά την έναρξη των εργασιών του Συνεδρίου εἰς μνήμη του στην Κωνσταντινούπολη τον Νοέμβριο του 2024, σημείωνε για το πρόσωπό του: ‘’Ἡ Ἁγία τοῦ Χριστοῦ Μεγάλη Ἐκκλησία σεμνύνεται, εὐλογηθεῖσα ὑπό τοῦ Θεοῦ νά ἔχῃ εἰς τάς τάξεις τῶν ἐπισκόπων της τόν ὑψιπέτην ἀετόν τῆς θεολογίας Μητροπολίτην Περγάμου Ἰωάννην, τόν δυναμικόν ἐκπρόσωπόν της εἰς τάς οἰκουμενικάς συναντήσεις, τόν χαλκέντερον διαπραγματευτήν, ὁ ὁποῖος ἐκαλεῖτο νά ἀναλάβῃ δυσκόλους ἐκκλησιαστικάς ἀποστολάς, τόν ὀξυνούστατον πρωτεργάτην καί πρόεδρον εἰς τάς Προσυνοδικάς Πανορθοδόξους Διασκέψεις καί Εἰδικάς Ἐπιτροπάς’’.
Η συμβολή του πολύτιμη και καθοριστική στα θεολογικά πράγματα και γράμματα. Γνώριζε να συνδιαλέγεται με τον κάθε άνθρωπο, με την εποχή του. Φιλοσοφούσε με τρόπο θεολογικό και θεολογούσε με πνεύμα αγιοπνευματικό. Δεν άφηνε την αρχαιοελληνική φιλοσοφία να εισέλθει ‘’αμύητη’’ στο πεδίο της θεολογικής επιστήμης αλλά και του ορθόδοξου πνευματικού βιώματος. Γνώριζε πολύ καλά τους Πατέρες της Εκκλησίας και το έργο τους, το οποίο μετέφερε στην εποχή του με αυθεντικό τρόπο. Ο Μητροπολίτης Περγάμου έμοιαζε σαν να βρισκόταν σε κοινωνία και διαρκή συνομιλία με τα πολιτισμικά σχήματα της εποχής, της κάθε εποχής. Υπήρξε αυθεντικό ανθρώπινο πρόσωπο μέσα σε εποχή απατηλή, απόμακρη, εποχή που έδειχνε να έχει πάρει διαζύγιο από την ιστορική πορεία του κόσμου, της ανθρωπότητας.
Ευφυής, σεμνός, λιτός. Χαρισματικός άνθρωπος. Θεολογικό κεφάλαιο. Δεν ήταν, εξάλλου, τυχαίο το γεγονός ότι το έτος 1986 μέσα σε 4 ημέρες, χειροτονήθηκε Διάκονος, Πρεσβύτερος και Επίσκοπος. Θεολογικά συνέβαλε τα μέγιστα στην επιστημονική έρευνα, αλλά χωρίς να βαττολογεί. Μάλιστα, έλεγε χαρακτηριστικά πως το κήρυγμα την Μ. Εβδομάδα είναι περιττό και δεν χρειάζεται, καθότι μιλούν τα θεία γεγονότα. Η διδαχή του συνυφασμένη με τον βίο του. Με τον δυναμικό θεολογικό του λόγο ξεκαθάριζε τα πράγματα. Δεν επέτρεπε παρερμηνείες στα θεολογικά. Τί να πρωτοσημειώσει κανείς; Την θεολογική συμβολή του στην έννοια του προσώπου; Την επιμονή του στον αληθινό χαρακτήρα της Εκκλησίας διά της Θείας Ευχαριστίας (ευχαριστιακή εκκλησιολογία); Την συμμετοχή του στους διορθόδοξους και διαχριστιανικούς θεολόγους; Τον αγώνα του για την ανάδειξη του οικολογικού ζητήματος, πρωτίστως ως βαθύτατα πνευματικού; Την προσφορά του στην προετοιμασία και πραγματοποίηση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου στην Κρήτη το 2016;
Στην σημερινή εποχή οφείλουμε να διαπνεόμαστε από την ανοικτότητα και το ρηξικέλευθο του τρόπου, του λόγου, εν γένει του πνεύματος των Πατέρων της Εκκλησίας. Επιπροσθέτως, εμείς οι κληρικοί χρειάζεται να αντιληφθούμε και να βιώσουμε την Εκκλησία ως χώρο αποκάλυψης και ξεδίπλωσης των μυστηρίων του Θεού, επιμένοντας στον ευχαριστιακό χαρακτήρα της Εκκλησίας. Δεν πρέπει, βέβαια, να ξεχνούμε πως η απομόνωση από τα περιρρέοντα πολιτισμικά περιβάλλοντα μέρη, κρύβει την ομορφιά της θεολογικής οδού, η οποία αντιμάχεται τον μονοφυσιτικό τρόπο αντίληψης των πραγμάτων του κόσμου, και θέτει φραγμό στα αισθητήρια του αληθινού πνεύματος. Αυτά αποτελούν μέρος της πνευματικής κληρονομιάς του Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννου Ζηζιούλα, ο οποίος πολεμήθηκε σφόδρα αλλά συνέχισε απτόητα να αγωνίζεται για την Εκκλησία του Χριστού, χωρίς να θέλγεται από τις παραφωνίες της εποχής του.
Επιτρέψετε μου να κλείσω με λόγους του ιδίου, οι οποίοι αναδεικνύουν το ήθος του πνευματικού αυτού ανδρός: ‘’Ας προσεγγίζουμε με φόβο Θεού τόσο την δική μας προσφορά όσο και την προσφορά των άλλων. Αν αυτό που καταθέτουμε είναι αληθινό, όση λάσπη και αν πέσει επάνω του, ο Θεός θα το αναδείξει, αν δε είναι ψεύτικο και κίβδηλο, θα αφανιστεί. Με γνώμονα το δίδαγμα αυτό απέφυγα στην ζωή μου, όσο μπορούσα, την θεολογική αντιδικία. Προτίμησα τον ούτως ή άλλως συνεσταλμένο χρόνο της ζωής μου να τον αναλώσω θετικά, καταθέτοντας, όχι αναιρώντας, και μάλιστα όταν αυτό που θα έπρεπε να αναιρέσω είχε να κάνει είτε με την εμπαθή κριτική είτε με την προσωπική προβολή και υστεροφημία’’. Αιωνία η μνήμη του.
Πρωτοπρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)
Εφημέριος Διάβας Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων