Η διέξοδος στο πολιτικό αδιέξοδο
Ζούμε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτική δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να μιλήσει για την ουσία. Οι πολίτες αντιμετωπίζουν ακριβά ενοίκια, πίεση στο εισόδημα, ανασφάλεια, προβλήματα στο κράτος, στην υγεία και στην παιδεία. Την ίδια στιγμή, η πολιτική αντιπαράθεση συχνά εξαντλείται σε πρόσωπα, επιθέσεις, χαρακτηρισμούς και έναν διαρκή ανταγωνισμό εντυπώσεων.
Όσο μεγαλώνουν τα προβλήματα, τόσο μικραίνει η ουσιαστική πολιτική συζήτηση.
Και κάπου εδώ βρίσκεται το πραγματικό αδιέξοδο: δεν μας λείπει η πολιτική ένταση. Μας λείπει η πολιτική ουσία.
Χρειαζόμαστε κάτι διαφορετικό. Όχι μια πολιτική χωρίς σύγκρουση, αλλά μια πολιτική που θα ξαναφέρει τη σύγκρουση εκεί όπου πρέπει να βρίσκεται: στις ιδέες, στις προτάσεις και στις διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον της χώρας.
Χρειαζόμαστε «Πολιτική με Πολιτισμό».
«Πολιτική με Πολιτισμό» και «Η ζωή σου, το Κέντρο μας»: δύο φράσεις που αποτελούν το κεντρικό πολιτικό στίγμα των Δημοκρατών – Προοδευτικό Κέντρο και του Στέφανου Κασσελάκη. Ένα ακόμη πολιτικό σύνθημα ή μια διαφορετική πολιτική αντίληψη; Μια αντίληψη που θέλει να μεταφέρει τη συζήτηση από την προσωπική αντιπαράθεση στην ουσία, από τα αφηρημένα και αυτοαναφορικά πολιτικά αφηγήματα στα συγκεκριμένα προβλήματα της κοινωνίας και από την απαίτηση για πίστη στην απαίτηση για έλεγχο και λογοδοσία.
◇ ΝΑ ΞΑΝΑΚΑΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Πολιτική με πολιτισμό δεν σημαίνει να συμφωνούμε όλοι. Δεν σημαίνει να αποφεύγουμε τη σύγκρουση. Δεν σημαίνει να χαμηλώσουμε τις πολιτικές διαφορές για να είμαστε όλοι ευχαριστημένοι.
Σημαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Να αναδείξουμε ξανά τις διαφορές.
Να πούμε καθαρά ποιο οικονομικό μοντέλο θέλουμε. Πώς θα αυξηθούν τα εισοδήματα. Πώς θα αντιμετωπιστεί η στεγαστική κρίση. Τι κράτος θέλουμε. Πώς θα λειτουργήσει η δημόσια υγεία. Πώς θα αλλάξει η παιδεία. Πώς θα γίνει η ελληνική οικονομία πιο παραγωγική.
Και μετά να συγκρουστούμε πάνω στις απαντήσεις.
Θέση απέναντι σε θέση. Πρόταση απέναντι σε πρόταση. Επιχείρημα απέναντι σε επιχείρημα.
Αυτό δεν είναι λιγότερη πολιτική. Είναι περισσότερη.
Γιατί όταν η πολιτική αντιπαράθεση μετατρέπεται σε προσωπική εξόντωση, η ουσία χάνεται. Δεν χρειάζεται πλέον να αποδείξεις ότι η πρότασή σου είναι καλύτερη. Αρκεί να πείσεις την κοινωνία ότι ο αντίπαλός σου είναι χειρότερος.
Και τότε η πολιτική γίνεται θέαμα.
◇ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που πρέπει να αλλάξει: όχι μόνο ο τρόπος με τον οποίο ασκείται η πολιτική, αλλά και το σημείο από το οποίο ξεκινά.
Το «Η ζωή σου, το Κέντρο μας» μπορεί να διαβαστεί ακριβώς ως μια τέτοια πολιτική θέση. Ότι η πολιτική δεν πρέπει να ξεκινά από τα κόμματα, τις εσωτερικές τους αγωνίες ή από γενικά και αφηρημένα οράματα, αλλά από τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας.
Από το ενοίκιο που δεν βγαίνει. Από τον μισθό που τελειώνει πριν τελειώσει ο μήνας. Από τον νέο που δεν μπορεί να αποκτήσει σπίτι. Από την οικογένεια που δυσκολεύεται να μεγαλώσει τα παιδιά της. Από τον εργαζόμενο που ζητά καλύτερες αποδοχές και περισσότερη ασφάλεια. Από τον ασθενή που χρειάζεται ένα δημόσιο σύστημα υγείας που να λειτουργεί. Από τον πολίτη που θέλει ένα κράτος αποτελεσματικό, δίκαιο και απλό.
Εκεί πρέπει να συναντάται η πολιτική με την κοινωνία.
Γιατί ένα πολιτικό σχέδιο δεν αποκτά αξία επειδή περιγράφει ένα ωραίο μέλλον. Αποκτά αξία όταν μπορεί να απαντήσει σε συγκεκριμένα ερωτήματα: τι αλλάζει στη ζωή του πολίτη, πώς αλλάζει, πόσο κοστίζει και πότε μπορεί να γίνει.
Αυτό σημαίνει να φύγουμε από την πολιτική που συχνά μιλά για τον εαυτό της και να περάσουμε σε μια πολιτική που κρίνεται από το αν μπορεί να λύσει προβλήματα.
Δεν χρειάζεται κάθε φορά ένα ακόμη μεγάλο αφήγημα για να περιγράψει την κοινωνία. Χρειάζεται μια πολιτική που να μπορεί να σταθεί μπροστά στον άνθρωπο και να απαντήσει στο απλό ερώτημα: τι θα αλλάξει στη δική μου ζωή;
Τότε το «Κέντρο» παύει να είναι μια θέση πάνω στον πολιτικό χάρτη. Γίνεται σημείο αναφοράς η ίδια η καθημερινότητα του πολίτη.
◇ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΙΠΑΛΟ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ
Αν η πολιτική ξεκινά από τα προβλήματα, τότε πρέπει και να κρίνεται πάνω στις λύσεις.
Σήμερα υπάρχει ένας εύκολος πειρασμός: κάθε πολιτικό πρόβλημα να μετατρέπεται σε προσωπική σύγκρουση.
Αντί να συζητάμε για την ακρίβεια, συζητάμε ποιος φταίει.
Αντί να συζητάμε για την κατοικία, συζητάμε ποιος έκανε το μεγαλύτερο λάθος.
Αντί να συζητάμε για το κράτος, συζητάμε ποιος πολιτικός είναι πιο αποτυχημένος.
Αντί να συγκρίνουμε σχέδια, συγκρίνουμε πρόσωπα.
Όμως ο πολίτης δεν ζει μέσα στις τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις. Ζει στο σπίτι του, στη δουλειά του, στη γειτονιά του. Πληρώνει το ενοίκιό του, μεγαλώνει τα παιδιά του, αντιμετωπίζει το κόστος της καθημερινότητας και αναζητά ασφάλεια και προοπτική.
Η πολιτική πρέπει να ξανασυναντήσει αυτή τη ζωή.
Και γι’ αυτό η ουσιαστική αντιπαράθεση δεν μπορεί να είναι «ποιος είναι καλύτερος από ποιον». Πρέπει να είναι «ποια πρόταση αντιμετωπίζει καλύτερα το συγκεκριμένο πρόβλημα και με ποιο κόστος».
Εκεί αρχίζει ξανά η πολιτική.
◇ ΝΑ ΜΗ ΖΗΤΑΜΕ ΠΙΣΤΗ. ΝΑ ΖΗΤΑΜΕ ΕΛΕΓΧΟ.
Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση.
Η σχέση πολιτικού και πολίτη δεν μπορεί να βασίζεται στην τυφλή εμπιστοσύνη.
Ο πολιτικός δεν πρέπει να λέει: πίστεψέ με.
Πρέπει να λέει: «Έλεγξέ με».
Αυτό σημαίνει κοστολογημένες προτάσεις. Σημαίνει διαφάνεια. Σημαίνει να ξέρει ο πολίτης τι ακριβώς του προτείνουν, πόσο κοστίζει, από πού θα χρηματοδοτηθεί και ποιο αποτέλεσμα επιδιώκεται.
Σημαίνει επίσης ότι ο πολιτικός πρέπει να αντέχει την αμφισβήτηση.
Ο πολίτης δεν είναι οπαδός. Δεν είναι χειροκροτητής. Δεν είναι μέλος ενός στρατοπέδου.
Είναι αυτός που τελικά ελέγχει και κρίνει.
Και μια σύγχρονη δημοκρατική πολιτική πρέπει να του επιστρέψει αυτή την ιδιότητα.
◇ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΧΩΡΙΣ ΕΧΘΡΟΥΣ
Υπάρχει ένας εύκολος δρόμος στην πολιτική: να δημιουργήσεις έναν εχθρό.
Να πεις ότι για την ακρίβεια φταίει ο ένας, για την ανασφάλεια ο άλλος, για την ανεργία ο τρίτος, για όλα όσα δεν λειτουργούν κάποιος «άλλος».
Έτσι η κοινωνική αγανάκτηση βρίσκει έναν στόχο και η πολιτική απαλλάσσεται από την υποχρέωση να δώσει δύσκολες απαντήσεις.
Η «Πολιτική με Πολιτισμό» σημαίνει ακριβώς την άρνηση αυτής της λογικής.
Δεν χρειάζεται να κατασκευάσουμε εχθρούς για να αποκτήσουμε πολιτική ταυτότητα.
Χρειάζεται να αποκτήσουμε σχέδιο.
Δεν χρειάζεται να στρέψουμε την κοινωνία εναντίον της κοινωνίας.
Χρειάζεται να βρούμε τι μπορεί να ενώσει διαφορετικούς ανθρώπους γύρω από συγκεκριμένους στόχους.
Αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο από μια κραυγή.
Αλλά είναι και πολύ πιο πολιτικό.
◇ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΩΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ
Ο πολιτισμός στην πολιτική δεν είναι θέμα τρόπων συμπεριφοράς. Δεν είναι απλώς να είμαστε ευγενικοί.
Είναι θέμα δημοκρατικής κουλτούρας.
Είναι να αποδέχεσαι ότι ο άλλος έχει δικαίωμα να διαφωνεί.
Να μην θεωρείς προδότη όποιον δεν συμφωνεί μαζί σου.
Να μην προσπαθείς να εξαφανίσεις πολιτικά τον αντίπαλο επειδή διαφωνείς μαζί του.
Να μπορείς να πεις: «Διαφωνώ μαζί σου. Αυτή είναι η δική μου πρόταση. Αυτά είναι τα επιχειρήματά μου. Και ας κρίνουν οι πολίτες».
Αυτή είναι η ουσία της δημοκρατικής σύγκρουσης.
Αυτό είναι το πιο ουσιαστικό που μπορούμε να ζητήσουμε σήμερα από την πολιτική: όχι να γίνει πιο ήσυχη, αλλά να γίνει πιο σοβαρή. Να μην αποφεύγει τη σύγκρουση, αλλά να την κάνει παραγωγική. Να μην κρύβει τις διαφορές, αλλά να τις κάνει κατανοητές στους πολίτες.
◇ ΟΧΙ ΑΛΛΟΙ ΜΕΣΣΙΕΣ. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μια πολιτική που ζητά να την πιστέψουμε επειδή υπόσχεται ότι γνωρίζει τη μοναδική αλήθεια.
Χρειάζεται πολιτικούς που θα δεχθούν να ελεγχθούν.
Χρειάζεται πολιτική που θα αντέχει στις ερωτήσεις, θα παρουσιάζει σχέδιο, θα εξηγεί το κόστος και θα αναλαμβάνει ευθύνη.
Που θα συγκρούεται για τις ιδέες και όχι για την προσωπική εξόντωση του αντιπάλου.
Που θα ξεκινά από τα πραγματικά προβλήματα και θα κρίνεται από τις πραγματικές λύσεις.
Γιατί η δημοκρατία δεν χρειάζεται μεσσίες.
Χρειάζεται πολίτες που σκέφτονται, κρίνουν, αμφισβητούν και αποφασίζουν.
Αυτό είναι που μπορεί να δώσει πραγματικό περιεχόμενο στην πολιτική , μια πολιτική που δεν φοβάται τη διαφωνία αλλά σέβεται τον αντίπαλο. Που δεν φοβάται τη σύγκρουση αλλά απορρίπτει την προσωπική εξόντωση. Που δεν ζητά πίστη αλλά δίνει στον πολίτη τη δυνατότητα να ελέγξει. Που δεν αναζητά εχθρούς αλλά λύσεις. Που δεν ξεκινά από τον εαυτό της, αλλά από τη ζωή των ανθρώπων.
Γιατί σε μια εποχή όπου η οργή γιγαντώνεται και η πολιτική συζήτηση μετατρέπεται σε θόρυβο , η πραγματική αλλαγή δεν είναι να φωνάξουμε δυνατότερα.
Είναι να ξανακάνουμε την πολιτική ουσιαστική.
Να ξαναδώσουμε χώρο στις ιδέες.
Στις προτάσεις.
Στον διάλογο.
Και, πάνω απ’ όλα, στον πολίτη.
Αυτό σημαίνει Πολιτική με Πολιτισμό
Ο Κώστας Παπανώτας είναι εκπαιδευτικός, Συντονιστής της Δημοτικής Οργάνωσης Τρικάλων του κόμματος των «Δημοκρατών-Προοδευτικό Κέντρο»