Όταν αναφερόμαστε στην ασφάλεια των σχολείων, η πρώτη μας σκέψη είναι η προστασία των μαθητών. Εξίσου σημαντική, όμως, είναι και η προστασία των εκπαιδευτικών και όλων των εργαζομένων που βρίσκονται καθημερινά στους σχολικούς χώρους. Άλλωστε, στο ίδιο περιβάλλον εργάζονται άνθρωποι με διαφορετικές ειδικότητες και αρμοδιότητες, οι οποίοι μπορεί να υπάγονται σε διαφορετικούς εργοδότες, αλλά συχνά αντιμετωπίζουν τους ίδιους κινδύνους.
Η ασφάλεια δεν περιορίζεται στην τήρηση κανονισμών και στην ύπαρξη των απαραίτητων εγγράφων. Απαιτεί ουσιαστική μέριμνα, τακτικούς ελέγχους και έγκαιρη αντιμετώπιση των προβλημάτων. Ταυτόχρονα, η πρόληψη είναι μια νοοτροπία που καλλιεργείται από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας, μέσα από τις συνήθειες και τις συμπεριφορές που αποκτούμε. Το σχολείο έχει σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, καθώς, πέρα από το εκπαιδευτικό του έργο, έχει ουσιαστική ευθύνη να καλλιεργεί στα παιδιά την ικανότητα να αναγνωρίζουν τους κινδύνους, να σκέφτονται πριν ενεργήσουν και να κατανοούν ότι η προστασία του εαυτού τους και των άλλων είναι ευθύνη όλων μας.
Για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία υπάρχει συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο. Ο Ν. 3850/2010, όπως ισχύει, καθορίζει, μεταξύ άλλων, τις υποχρεώσεις των εργοδοτών, την εκτίμηση των επαγγελματικών κινδύνων και τον ρόλο του Τεχνικού Ασφαλείας. Παράλληλα, το Π.Δ. 16/1996 ορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας. Οι διατάξεις αυτές αποτελούν τη βάση για την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων και την προστασία των εργαζομένων.
Σημαντική είναι, στο πλαίσιο αυτό, η συμβολή του Τεχνικού Ασφαλείας, ο οποίος έχει συμβουλευτικό και προληπτικό ρόλο. Ελέγχει τους χώρους εργασίας, επισημαίνει πιθανούς κινδύνους και προτείνει μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Η συμβολή του, ωστόσο, έχει πραγματική αξία όταν οι παρατηρήσεις του εξετάζονται και οι προτάσεις του αξιοποιούνται στην πράξη. Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 42 του Ν. 3850/2010, η ανάθεση καθηκόντων Τεχνικού Ασφαλείας δεν απαλλάσσει τον εργοδότη από τις δικές του υποχρεώσεις για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων.
Πώς εφαρμόζονται, όμως, όλα αυτά στα δημόσια σχολεία; Το ζήτημα είναι πιο σύνθετο, καθώς οι αρμοδιότητες κατανέμονται σε διαφορετικούς φορείς. Οι Δήμοι έχουν αρμοδιότητες που αφορούν τα σχολικά κτίρια και τη συντήρησή τους, ενώ οι εκπαιδευτικοί υπάγονται στις υπηρεσίες της Πρωτοβάθμιας ή της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και στο Υπουργείο Παιδείας. Παράλληλα, στους σχολικούς χώρους εργάζονται και άλλοι εργαζόμενοι, με διαφορετικές εργασιακές σχέσεις. Γίνεται, επομένως, σαφές ότι χρειάζεται ξεκάθαρος προσδιορισμός των αρμοδιοτήτων και ουσιαστική συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων υπηρεσιών.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να γνωρίζουμε ποιος έχει την ευθύνη για κάθε ζήτημα, αλλά και να εξασφαλίζουμε ότι οι κίνδυνοι εντοπίζονται έγκαιρα και αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά. Όταν διαπιστώνεται ένα πρόβλημα, ποιος παρακολουθεί την εξέλιξή του; Ποιος μεριμνά για τις απαραίτητες παρεμβάσεις και πώς διασφαλίζεται ότι το ζήτημα θα διευθετηθεί; Η πρόληψη δεν ολοκληρώνεται με την επισήμανση ενός κινδύνου ή την αποστολή ενός εγγράφου. Χρειάζεται συνέχεια, συντονισμός και παρακολούθηση μέχρι να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά το πρόβλημα.
Στην καθημερινή λειτουργία ενός σχολείου, τα ζητήματα που απαιτούν προσοχή είναι πολλά. Αφορούν, μεταξύ άλλων, την κατάσταση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, την ασφάλεια των εργαστηρίων, τη χρήση και τη φύλαξη χημικών ουσιών, την καταλληλότητα του εξοπλισμού, την πυροπροστασία και τις εξόδους διαφυγής. Όταν εντοπίζεται κάποιος κίνδυνος, είναι σημαντικό να ενημερώνεται εγκαίρως η αρμόδια υπηρεσία και να προχωρούν οι απαραίτητες ενέργειες. Εξίσου σημαντικό είναι να μην παραμένουν τα ζητήματα αυτά σε εκκρεμότητα, αλλά να ελέγχεται αν οι παρεμβάσεις που απαιτούνται έχουν πράγματι πραγματοποιηθεί.
Η ασφάλεια στα σχολεία δεν εξασφαλίζεται μόνο με την ύπαρξη κανόνων και διαδικασιών, αλλά με τη συνεπή εφαρμογή τους στην καθημερινότητα. Χρειάζεται σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων, συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων φορέων και σταθερό ενδιαφέρον για την αντιμετώπιση των κινδύνων. Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να περνάμε από τη θεωρία στην πράξη, ώστε η πρόληψη να μην αποτελεί απλώς μια υποχρέωση στα χαρτιά, αλλά μια πραγματική καθημερινή μέριμνα. Γιατί η ασφάλεια στο σχολείο αφορά τα παιδιά μας, αλλά και όλους εκείνους που εργάζονται καθημερινά δίπλα τους.
Γιάννης Τζίκας
Χημικός – Τεχνικός Ασφαλείας