Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος-ιστορικός, Δ/ντρια 9ου Γυμνασίου Τρικάλων
Οι σχολικές εκδρομές, μονοήμερες και ολιγοήμερες, είναι πολύ σημαντικό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Έχουν σχέση και με τη μάθηση και με την ψυχαγωγία των μαθητών. Με τη μάθηση, γιατί προσφέρουν τη δυνατότητα στους μαθητές να επισκεφτούν και να γνωρίσουν μέρη με μορφωτική αξία, και με την ψυχαγωγία, γιατί τους δίνουν την ευκαιρία να ξεφύγουν, έστω για λίγο, από τις απαιτήσεις και την ένταση του καθημερινού σχολικού προγράμματος και να έρθουν σε επαφή με τη φύση και με δημιουργήματα του πολιτισμού που προσφέρουν αισθητική απόλαυση και πνευματική- ψυχική ευχαρίστηση.
Η επιλογή θεμάτων που αναφέρονται στον κόσμο των Μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων, υπαγόρευσε τη βούληση και απόφασή μας να πραγματοποιήσουμε ημερήσια εκπαιδευτική εκδρομή στην Πέλλα, στη Νάουσα και στην ακτή Πιερίας, την Παρασκευή, 8 Μαΐου 2026, με συμμετέχοντες μαθητές/τριες από τις τάξεις: Α’ & Β’ και συνοδούς καθηγήτριες τις κ.κ.: Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογο-ιστορικό, Δ/ντρια 9ου Γυμνασίου Τρικάλων & Αριάδνη Διαμαντή, φιλόλογο ειδικής Αγωγής.
Η πρώτη μας στάση ήταν, ειλικρινά, μια πρόγευση πνευματικού και φυσικού παραδείσου. Απολαμβάνοντας δεόντως την καθαρή και ήρεμη φύση του Θεσσαλικού και Μακεδονικού κάμπου εποχούμενοι, φτάσαμε στον πρώτο προορισμό μας: Η Πέλλα, η πρωτεύουσα των αρχαίων Μακεδόνων, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, ανασκάφηκε συστηματικά σε μεγάλη έκταση και μελετήθηκε επιστημονικά στη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα. Τα πρώτα χρόνια της Πέλλας ως πρωτεύουσας των Μακεδόνων σχετίζονται με την βασιλεία του Αρχέλαου, όταν ο ίδιος μετέφερε γύρω στο 400 π.Χ. την πρωτεύουσα του βασιλείου από τις Αιγές στα παράλια του Θερμαϊκού κόλπου, πάνω ή κοντά σε μία παλαιότερη εγκατάσταση που υπήρχε ήδη στη θέση αυτή. Η τοποθεσία της νέας πρωτεύουσας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως προνομιακή καθώς υπήρχε πρόσβαση σε αυτή από την ξηρά αλλά και την θάλασσα ενώ επίσης οι κάτοικοί της είχαν στην διάθεσή τους μία πλούσια πεδιάδα.
Ο Αρχαιολογικός Χώρος της Πέλλας είναι μία έκταση περίπου 70.000 τ.μ. που βρίσκεται σε αγροτική περιοχή στο δυτικό άκρο του οικισμού της Πέλλας της επαρχίας Γιαννιτσών. Περιλαμβάνει τον οικιστικό τομέα όπου βρίσκονται οι ιδιωτικές οικίες των ελληνιστικών χρόνων, το συγκρότημα της αγοράς και τα δημόσια ιερά.
Τα μνημεία του αρχαιολογικού χώρου της Πέλλας ανήκουν στην ελληνιστική περίοδο. Λείψανα της κλασικής πόλης έχουν εντοπισθεί στην περιοχή του αρδευτικού καναλιού, δεδομένο που ενισχύει την υπόθεση ότι ο πυρήνας της εκτεινόταν στο νότιο τμήμα του σύγχρονου αρχαιολογικού χώρου. Ο επισκέπτης δεν θα πρέπει να αναζητήσει εδώ το ανάκτορο της Πέλλας. Αυτό βρίσκεται βορειότερα σε λόφο που εξασφάλιζε την επίβλεψη της πόλης.
Σήμερα η αρχαία πόλη απέχει περίπου 23 χιλιόμετρα από τις ακτές του κόλπου. Η Πέλλα χαρακτηρίζεται από τον Ξενοφώντα ως η μέγιστη πόλη της Μακεδονίας: Αποτέλεσε το σπουδαιότερο διοικητικό, πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο του Μακεδονικού Βασιλείου και τον γενέθλιο τόπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, από όπου και ξεκίνησε την πανελλήνια εκστρατεία κατά των Περσών. Η πόλη αρχίζει να χάνει σταδιακά τη λάμψη της μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση του 168 π.Χ. χωρίς όμως να σταματήσει η οικοδομική και παραγωγική της δραστηριότητα . Στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ. η Πέλλα καταστρέφεται πιθανότατα από ένα σεισμό . Κάποια τμήματά της συνεχίζουν να κατοικούνται και μετά την καταστροφή (αφού έγιναν οι απαραίτητες επισκευές) ωστόσο λόγω των συνεχών επιδρομών που θα ακολουθήσουν, οι κάτοικοί της μετακινούνται δυτικότερα όπου και ιδρύεται από τους Ρωμαίους, το 30 μ.Χ., μία νέα πόλη, η Colonia Pellensis, στη θέση της σημερινής Νέας Πέλλας. Έτσι η παλιά πρωτεύουσα μετατρέπεται σε έναν απέραντο ερειπιώνα.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας, φυσική κατάληξη της περιήγησής μας στον ομώνυμο αρχαιολογικό χώρο, μας έδωσε τη δυνατότητα να κατανοήσουμε τις ποικίλες πτυχές της καθημερινής, αλλά και της δημόσιας ζωής της μακεδονικής πρωτεύουσας, μέσα από θεματικές ενότητες που παραπέμπουν στους ανασκαφικούς τομείς του χώρου.
Το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πέλλας βρίσκεται στο δυτικό άκρο του σύγχρονου οικισμού. Πρόκειται για ένα νεόδμητο μουσείο, του οποίου οι διακριτικοί όγκοι και οι λιτές γραμμές είναι απόλυτα προσαρμοσμένα στη μορφολογία του εδάφους. Αποτελεί ένα νέο όσο και σύγχρονο μουσείο με σαφή προσανατολισμό. Η μουσειολογική πρόταση και οργάνωση, οι βοηθητικοί χώροι, η σύνδεση με τον αρχαιολογικό χώρο ( ο επισκέπτης του αρχαιολογικού χώρου καταλήγει στο μουσείο όπου ολοκληρώνει τη γνώση του για τον ελληνιστικό πολιτισμό της Πέλλας) και κυρίως η σπουδαιότητα των μόνιμων συλλογών το ορίζουν ως ένα σημαντικό μουσείο και την επίσκεψή του μια εμπειρία που δεν θα πρέπει να παραληφθεί.
Το πρώτο έκθεμα που υποδέχεται τον επισκέπτη είναι η κεραμίδα οροφής που φέρει το όνομα «ΠΕΛΛΗΣ». Από τα πρώτα ευρήματα του 1957, η κεραμίδα επιβεβαίωσε την ταύτιση της θέσης και κατέστησε την ανασκαφή της Πέλλας ως επιστημονικό γεγονός με διεθνές ενδιαφέρον.
Ακολουθεί η κάτοψη του αρχαιολογικού χώρου, όπου ο επισκέπτης με διαδραστικό τρόπο αντιλαμβάνεται και κατανοεί την ανάπτυξη της πόλης. Στη συνέχεια, η μαρμάρινη κεφαλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου και το μαρμάρινο αγαλμάτιο του Αλεξάνδρου-Πάνα οδηγούν τον επισκέπτη στο κύριο τμήμα του μουσείου. Οι συλλογές αναπτύσσονται σε 4 θεματικές ενότητες: την καθημερινή ζωή, το δημόσιο βίο, τη θρησκευτική ζωή (δημόσια ιερά) και τα ταφικά έθιμα (νεκροταφεία). Από τον εξώστη έχει κανείς τη δυνατότητα της πανοραμικής παρατήρησης του ισογείου. Το ορθογώνιο αίθριο, οικείο στον επισκέπτη από τις περίστυλες αυλές των ελληνιστικών οικιών, προσφέρει το φυσικό φως φιλοξενώντας αρχιτεκτονικά μέλη, επιτύμβιες και αναθηματικές στήλες.
Οι ερωτήσεις, οι απορίες, οι παρατηρήσεις μας καθοδηγούσαν σαν χάρτης πλοήγησης στις διανοητικές μας διαδρομές και, έτσι, ξαναβιώσαμε τα μαθήματα της σχολικής τάξης με τρόπο απτό, άμεσο, ουσιαστικό και συνοπτικό, σαν εποπτική επανάληψη ιστορικο-παιδαγωγικής προσέγγισης. Κατά την ολοκλήρωση της ξενάγησης-περιήγησής μας στον υπέροχο και πλουσιότατο σε αρχαιολογικό υλικό αυτό χώρο , «καταγράψαμε» θετικότατες εντυπώσεις.
Η ουσιαστική αυτή περιδιάβασή μας στο σημαντικό και εντυπωσιακότατο αυτό Μουσείο, κόσμημα για όλη την Μακεδονία, μας θύμισε νοερά πως τα τεκμήρια της ιστορίας, τα δημιουργούμε μόνοι μας οι άνθρωποι των διαφόρων εποχών… Στο σημείο, μάλιστα, αυτό οι μαθητές μας , μας εξέπληξαν θετικά με τα εύστοχα σχόλια και τις επισημάνσεις τους για το ρόλο του πανδαμάτορα χρόνου στις ζωές των ανθρώπων, ως υποκειμένων αλλά και ως αντικειμένων της Ιστορίας.
Στη συνέχεια της εκπαιδευτικής εκδρομής μας στη Νάουσα, μια πόλη με βαθιά ιστορία και μοναδική παράδοση, θαυμάσαμε το πλούσιο φυσικό τοπίο που την περιβάλλει. Όμως, η Νάουσα διαπιστώσαμε πως δεν είναι μόνο φύση. Είναι και ένας τόπος πλούσιος σε παράδοση και πολιτισμό. Η ιστορία της ζωντανεύει μέσα από τα γραφικά σοκάκια, τα αρχοντικά και τα ιστορικά μνημεία της. Η πολιτιστική της κληρονομιά κορυφώνεται μέσα από τοπικές γιορτές, με αποκορύφωμα το διάσημο δρώμενο «Γενίτσαροι και Μπούλες» κατά την περίοδο της Αποκριάς, μια εμπειρία που μαγεύει κάθε επισκέπτη: το παραδοσιακό καρναβάλι, ένα έθιμο με βαθιές ρίζες που συνδυάζει διονυσιακά στοιχεία και ιστορικές μνήμες.
Η Νάουσα, γνωστή ως «Ηρωική Πόλη» (από το 1955), είναι ιστορική πόλη. Ιδρύθηκε κατά την Τουρκοκρατία, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην Ελληνική Επανάσταση του 1821, ενώ στην περιοχή λειτούργησε η σχολή του Αριστοτέλη στη Μίεζα. Σήμερα φημίζεται επίσης για το κρασί και τα κλωστοϋφαντουργικά της μνημεία. Κατά την Ελληνική Επανάσταση, τον Απρίλιο του 1822, η Νάουσα επαναστάτησε κατά των Τούρκων, γεγονός που οδήγησε στην πολιορκία της, την ολοκληρωτική καταστροφή της και το Ολοκαύτωμα των κατοίκων. Θυσία των Γυναικών (1822): Τον Απρίλιο του 1822, γυναίκες της πόλης προτίμησαν να πέσουν με τα παιδιά τους στον ποταμό Αράπιτσα (περιοχή Στουμπάνοι), παρά να αιχμαλωτιστούν, γεγονός που τιμάται με μνημείο. Βιομηχανική Ιστορία: Κατά τον 19ο και 20ο αιώνα, η Νάουσα αποτέλεσε σημαντικό κέντρο κλωστοϋφαντουργίας, αφήνοντας κληρονομιά πολλά βιομηχανικά κτίρια, τα οποία πλέον αναδεικνύονται ως χώροι πολιτισμού. Αρχιτεκτονική: Διασώζονται παραδοσιακά μακεδονικά σπίτια στις συνοικίες Πουλιάνα, Μπατάνια και Αλώνια.
Φυσικά, κανένα ταξίδι εδώ δεν είναι ολοκληρωμένο χωρίς μια γευστική εξερεύνηση. Τα τοπικά προϊόντα, η εξαιρετική κουζίνα και τα φημισμένα κρασιά της περιοχής, με πρωταγωνίστρια τη μοναδική ποικιλία Ξινόμαυρο, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εμπειρίας. Η Νάουσα είναι ένας προορισμός που συνδυάζει την ηρεμία της φύσης, τη ζωντάνια του πολιτισμού και την απόλαυση της γεύσης. Οι πιο όμορφες γωνιές της πόλης μας περίμεναν να τις απολαύσουμε, πράγμα που κάναμε με καλή διάθεση και μεγάλη όρεξη!
Τέλος, η βραδινή μας περιήγηση στην Ακτή Πιερίας μας έδωσε την δυνατότητα να απολαύσουμε ένα θαλασσινό, καταπληκτικό τοπίο. Πρόκειται για επίνειο της πόλης της Κατερίνης γι΄αυτό αναφέρεται και ως παραθαλάσσια Κατερίνη. Συνδέεται με την ακτή με φωταγωγημένη παραλιακή λεωφόρο, παράλληλο ποδηλατόδρομο και πεζόδρομο. Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν πολλά ξενοδοχεία και κάθε είδους μέσα εστίασης και ψυχαγωγίας.
Στον επίλογο και ως αποφώνηση αυτής της επιτυχημένης καθ΄όλα πολιτιστικής σχολικής εκδρομής, διατείνομαι πως είναι απαραίτητο να επισημανθούν , όπως και έγινε, σε μαθητές, εκπαιδευτικούς-καθηγητές και όλους, εν γένει, τους Έλληνες πολίτες ότι: Η οργανωμένη εκπαιδευτική επίσκεψη προσφέρει στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα γνωριμίας τους με τον πολιτισμό μιας εποχής και μιας περιοχής. Η χώρα μας θεωρείται, δίκαια, ως μια από τις πλέον παραδοσιακές περιοχές της Ευρώπης με πολύτιμη ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά. Είναι ένα «ανοιχτό μουσείο» που συνδυάζει αναρίθμητα ιστορικά μνημεία με την απερίγραπτη φυσική ομορφιά του επιβλητικού τοπίου της. Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες, τα παγκοσμίου φήμης αρχαία μνημεία, τα κάστρα και οι δεκάδες μοναδικοί παραδοσιακοί οικισμοί με την επιβλητική τους δόμηση το επιβεβαιώνουν. Όλα αυτά τα στοιχεία που την καθιστούν «ανοιχτό μουσείο» και βιωματικό σχολείο παιδείας και πολιτισμού, συνιστούν τον κύριο λόγο για τον οποίο ο τόπος μας δύναται να επιλεγεί ως μοναδικός εκπαιδευτικός προορισμός για τους μαθητές όλων των βαθμίδων. Βλέπε ακολούθως: https://www.tiktok.com/@9gymnasiotrikalon/video/7637884029080980758
https://www.tiktok.com/@9gymnasiotrikalon/video/7637884297235402006