Στον γνωστό και πιθανώς προσφιλέστερο παραμυθά ή αινιγματικό λογοποιό της αρχαιότητας, τον Αίσωπο, τον ‘πατέρα’ του μύθου και της παραβολής, αφιέρωσε ο Δήμος Τρικκαίων (Μουσείο Τσιτσάνη) έκθεση και έκδοση, παράλληλα, πολύτιμου και σπάνιου (μοναδικού, πιθανώς) τόμου Ο Αίσωπος Κάποτε και Τώρα (λαμπρό πόνημα των Δρ. Δημήτρη Αναγνωστή και Μάγδας Αναγνωστή-Παπαβάσου). Πρώτη φορά την έκθεση κοσμούν όσα Έλληνες και αλλοδαποί εκδότες και καλλιτέχνες αφιέρωσαν στον αρχαίο παραμυθά των ανέφελων και ανέμελων παιδικών ετών των παλαιότερων γενεών, μακράν βεβαίως της σύγχρονης εποχής που κατακλύζει και κατεξουσιάζει η ηλεκτρονική πρόκληση με τις κενές νοημάτων παιδικές εκφράσεις και αόριστες -στο χάος ψηφιακής κενότητας- χειρονομίες. Οι συγγραφείς του βιβλίου για τον Αίσωπο, αλλά και διοργανωτές της έκθεσης, με πλήθος εικόνων και στοιχείων και παλαιών εκδόσεων παρουσίασαν πλούσια σειρά τεκμηρίων για την επίδραση του αρχαίου μυθοποιού στους μεταγενέστερους και σύγχρονους λογοτέχνες: από τις κλασικές εκδόσεις του 17ου αιώνα, στον La Fontain και τον ‘Ρώσο Αίσωπο’ Ivan Krilov στις νεώτερες και νεώτατες εκδόσεις και προσεγγίσεις των αισώπειων παραβολών έως την έκδοση νομισμάτων, γραμματοσήμων και εγγραφών στο βινύλιο ή τον πρώιμο κινηματογράφο.
Μύθοι του αρχαίου λογοποιού, η αμεσότητα και ο διδακτικός χαρακτήρας των οποίων ενέπνευσαν συγγραφείς και δραματουργούς και εικαστικούς καλλιτέχνες, αφού ο μύθος, η παραβολή ή το μυστήριο (από την εποχή που τα φωνήεντα ζώα συνομιλούσαν με τον άνθρωπο), ανέκαθεν συγκίνησε και συγκινεί ακόμη καθώς παραπέμπει σε αρχές και αξίες που ‘συνιστούν ένα πολύπλοκο σημειολογικό σύστημα που χρησιμοποιεί σύμβολα, κώδικες και νοηματικές αντιστοιχίες για να μεταφέρει αξίες με κατανοητό και ψυχολογικά αποτελεσματικό τρόπο’, επισημαίνει ο καθηγητής Ιωάννης Θ. Μάζης στον πρόλογο του τόμου.
Όπου οι Μύθοι του Αισώπου, του αινιγματικού -όσο και οι παραβολές- Έλληνα μυθογράφου του 6ου αιώνα π.Χ., ηχούν επίκαιρα στις μεταμορφώσεις της φάρμας των ζώων του Όργουελ, ανάμεσα σε μύθους και πραγματικότητες ή ανάμεσα σε ακατάληπτα μέτρα προστασίας και εύρυθμης λειτουργίας των κοινωνιών. Και, ασφαλώς, ο Αίσωπος διδάσκει με ηθικά διδάγματα τον ενήλικα αφού προτρέπει στην πειθαρχία και την κοπιώδη εργασία (μυρμήγκι-πολίτης, τέττιξ-ο πολιτικός), ‘να εκτεθεί σε μια δομή αντιθέσεων που ενεργοποιεί τον εσωτερικό προβληματισμό’ (Ι. Μάζης).
Οραματιστής -αιώνες προ του Όργουελ (Eric Arthur Blair) και της περιώνυμης Φάρμας (Animal Farm) του-, ο Αίσωπος με την Μυθολογία του διδάσκει αιώνες πριν και αποκαλύπτει με μοναδική μέθοδο τις κοινωνικές ανισότητες, τις ολοκληρωτικές καταστάσεις, οι οποίες είναι καταστροφικές για την ευημερία και την πρόοδο μιάς ελεύθερης και ανοικτής κοινωνίας. ‘Οι μύθοι του Αισώπου δεν είναι απλώς παλαιά κείμενα’, καταλήγει στον πρόλογο του τόμου ο Ι. Μάζης. ‘Είναι καθρέφτες της ανθρώπινης φύσης προς την ηθική ωριμότητα’.
Μύθοι, παραβολές και πολιτικοί λόγοι, διδακτικές αλληγορίες για την ζωή, εύπεπτες και παρηγορητικές σε κοινωνίες που ταλαιπώρησαν και ταλαιπωρούν συμφορές του βίου, καθώς η εξουσία διασπείρει και διαχέει τρόμο και φόνο και πανικό με επικείμενα δεινά, στα οποία ο Αίσωπος αντιπαραθέτει σάτιρα, λύση σωτηριώδη από τα άλγη και τον ζόφο, διδάσκει τον άνθρωπο (ή την αγέλη ζώων -οι χοίροι του Όργουελ-) και τον οδηγεί σε διεξόδους φυγής και λύτρωσης με τις παιγνιώδεις και διδακτικές ταυτόχρονα αφηγήσεις του. Αυτούς, τους αισώπειους μύθους είχε επιλέξει ανάμεσα στα πρώτα διδακτικά βιβλία για τους Νεοέλληνες, ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδος Ι. Καποδίστριας (πιθανώς σύμφωνα με τα πρότυπα του Αδ. Κοραή -1810 στο Παρίσι- για τον φωτισμό του έθνους, και αργότερα στα 1852 στην Λειψία από τον Χαλμ.).
Ωστόσο οι Μύθοι και οι μεταφορές και τα παράλογα του παραμυθογράφου Αισώπου, που χάρισε ομιλία σε ζώα και φυτά, με σκοπό των ανθρώπων της διαγωγής η συμμόρφωσις, ενέπνευσε σύγχρονους παιδαγωγούς (όπως ο Γ. Βιζυηνός, Παιδικαί Ποιήσεις), παραγωγούς τηλεοπτικών παιδικών ταινιών (cartoons), έως το πολύ γνωστό Thomas & Friends, την βρετανική διδακτική τηλεοπτική σειρά κινουμένων σχεδίων ζωντανής δράσης/CGI του αιδεσιμότατου παιδαγωγού Wilbert Awdry.
Ο Αίσωπος, πατέρας της διδακτικής μυθολογίας, παρών και στην σύγχρονη εποχή, στους περίεργους χρόνους και περιόδους σύγχυσης, ανασφάλειας και ταραχής, δίνει φωνή και κρίση στα ζώα, στα πράγματα και στην φύση και εξακολουθεί να διδάσκει τους άνοες ανθρώπους, που εκζητούν τα εφήμερα και τον πλούτο και την δόξα, ανάμεσα στα ψεύδη και τις αβεβαιότητες της ανθρώπινης φύσης.
Μια εξαιρετική προσέγγιση και ανάλυση του μοναδικού και πρωτοποριακού έργου του Αίσωπου στις σελίδες του τόμου Ο Αίσωπος Κάποτε και Τώρα των Δρ. Δημήτρη Αναγνωστή και Μάγδας Αναγνωστή-Παπαβάσου, με πλήθος πληροφοριών, παραπομπών σε βιβλιογραφία, και με διεξοδικές αναλύσεις σε έναν κόσμο μαγικό που προσπαθεί να εξέλθει από το Κάποτε στο Τώρα με μια πρωτότυπη και μεθοδολογική ανάλυση από τον Μύθο στην Πραγματικότητα, από την αλαλία των ζώων στην κατανόηση και στην συνύπαρξη και τον αλληλοσεβασμό. Οι συγγραφείς του βιβλίου μελέτησαν πηγές και ερεύνησαν αρχεία, διερεύνησαν βιβλιοθήκες, συγκέντρωσαν και αποθήκευσαν τεράστιο υλικό με εργώδη και μακροχρόνια προσπάθεια. Η εντυπωσιακή εικονογράφηση (όπως και το ένθετο έγχρωμο αφιέρωμα στον naif καλλιτέχνη Νώντα Ρεντζή) και ο λεπτομερής υπομνηματισμός αποτυπώνουν και ολοκληρώνουν την έκδοση, ώστε οι εικόνες να τελούν σε απόλυτη νοηματική ενότητα με το αισώπειο πνεύμα της παραβολής και της αλληγορίας. Της παραμυθίας και της διδαχής, επίκαιρης και συμβολικής ιδιαίτερα στην εποχή της αμφισβήτησης του Δικαίου και της αναγνώρισης Δικαιωμάτων, των αρχών και αξιών που καταβυθίζουν το οικονομικό συμφέρον μόνον και οι άνομες συμμαχίες στην αλαλία των ζώων που παρατηρούν και παρακολουθούν την καταστροφή του γένους των ανθρώπων.
Ο Αίσωπος Κάποτε και Τώρα, των Δημήτρη και Μάγδας Αναγωστή, οι οποίοι εξερεύνησαν πηγές και απομνημονεύματα, ανέτρεξαν σε βιβλιοθήκες και αρχεία, συγκέντρωσαν και αποθήκευσαν μοναδικές και σπάνιες εκδόσεις, ύστερα από εργώδη, υποδειγματική και μακροχρόνια προσπάθεια έναν μοναδικό θησαυρό που ασφαλώς αναδεικνύει την αστείρευτη παρακαταθήκη του μεγάλου Έλληνα μυθοποιού, που δικαίως θεωρούν ιδρυτή της αλληγορίας, της παραβολής, της
και της ποίησης.
‘Οι μύθοι του Αισώπου’, αναφέρουν οι συγγραφείς και πολύτιμοι συνεργάτες των σελίδων της κυριακάτικης δημοκρατίας, ‘ανοίγουν στους ανθρώπους παράθυρο στην φύση για να την παρατηρήσουν και να την θαυμάσουν, και τους προσφέρουν την εξοικείωση και την διέγερση, και μαζί τους διαύλους φαντασίας και ελπίδας για την ζωή. Συγχρόνως τους φέρνουν αντιμέτωπους με τις αισθήσεις τους, την άρνηση, τους κινδύνους που μπορεί να συναντήσουν, τον αναπότρεπτο θάνατο, αλλά και με την εξουσία, όπως τον νου του ανθρώπου που είναι ο κυρίαρχος ανάμεσά τους.
Απέριττοι και ολιγόλογοι, οι ποιητικοί μύθοι του Αισώπου εκθέτουν τα νοήματά τους με ελάχιστες λέξεις. Με αυτό το ελάχιστο ισοσταθμίζουν την ποσότητα του περιεχομένου τους. Ο πόνος δίνεται διακριτικά, η αδιαμαρτύρητη προσήλωση ή μια αδυναμία που ομιλεί σιωπηλά καθιστούν ολοφάνερη αυτή την ισορροπία, η κατάληξη του “ποιήματος” είναι πιο σπαρακτική, περισσότερο επώδυνη, και το τραγικό αποκαλύπτεται πίσω απ’ τις ελάχιστες λέξεις. Είναι λοιπόν νοητό η αυτοτέλεια της ποίησης να στηρίζει τον εαυτό της με τον προκαταβολικό σχολιασμό της: το επιμύθιο. Έτσι όσο δύσκολη κι αν είναι η προσέγγιση ενός μύθου από τους αποδέκτες του, όποια μορφωτική συγκρότηση και επάρκεια παιδείας κι αν έχουν οι αναγνώστες – ακροατές τους, παιδιά ή ενήλικες, μπορούν να εισχωρήσουν στο εσωτερικό και τη σύνθεσή τους, χωρίς να χρειάζονται εξειδικευμένες γνώσεις γύρω από την ποίηση της τοτινής εποχής, ή και της σύγχρονης. Τόσο το καλύτερο όμως αν ο αναγνώστης έχει έρθει σε επαφή με τους αρχαίους ποιητές (π.χ. Ανακρέοντα, Αλκαίο, Σαπφώ) ή με μεταγενέστερα στοιχεία και νοήματα (από την Καινή Διαθήκη, τον Ερωτόκριτο και το δημοτικό τραγούδι, τον Σολωμό και τον Μυριβήλη, τα ποιητικά δοκίμια του Ελύτη). Θα κατέχει ήδη την υπερ-ρεαλιστική σκέψη, και φυσικά την αισθητική της, και θα μπορεί να χειριστεί μηνύματα και τρόπους συμβολισμού. Θα μπορεί να διεισδύσει πολύ πιο βαθειά στον μύθο. Οι μύθοι του Αισώπου έχουν πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης’.
Ο Αίσωπος Κάποτε και Τώρα, των Δημήτρη και Μάγδας Αναγωστή, και ο περίφημος Μύθος του ‘θα βοηθήσει τα παιδιά και τους νέους και θα συμπαρασταθεί σε κάθε παιδί που θα βρεθεί αντιμέτωπο με αντιφατικά συναισθήματα φόβου συγκρούσεων στη ζωή: αντιπαλότητα, αίσθημα πείνας και δίψας, διεκδικήσεις και διαμάχες κυριαρχίας, προβολή δύναμης και ισχύος, αίσθημα επιβίωσης, αίσθηση του Καλού και του Κακού, την εξανθρώπιση και τον πολιτισμό. Προετοιμάζονται έτσι για την κοινωνική ζωή: πώς να γίνουν σωστοί πολίτες. Παράλληλα θα νοιώσουν την ενέργεια που πρόκειται να συμβάλλει στον σχηματισμό της αντίληψης και της προετοιμασίας του Εαυτού για την διαδικασία της μάθησης. Αυτή θα επιδράσει σημαντικά στην δόμηση του επιπέδου νόησης και κατ’ επέκτασιν συνθετικά στη νοημοσύνη. Έχει λοιπόν ο λόγος του Αισώπου απήχηση στην εγκεφαλική διεργασία της μάθησης, και στην απόκτηση μνήμης’ (Δρ. Δημήτρης Αναγνωστής, Αίσωπος ο μεγάλος Μυθοποιός, κυριακάτικη δημοκρατία’, 05.07.25).