Η εορτή της Μεταμόρφωσης του Κυρίου αποτελεί Δεσποτική Εορτή. Εορτή με υψηλά νοήματα, μηνύματα, αλλά και σημασία. Τόσο για τον άνθρωπο, όσο και για την σωτηρία του. Εξάλλου, το σχέδιο της Θείας Οικονομίας, όπως εκτυλίσσεται μέσα στην ιστορία, δεν αφορά τον Ίδιο τον Θεό, αλλά κάθε θεία έκφανση και αποκάλυψη σχετίζεται με τον άνθρωπο, την σωτηρία του.
Τα θεία γεγονότα ως ιστορικά αυθεντικά γεγονότα, συνδέονται άρρηκτα με την ανθρωπολογία. Πρόκειται για τον τρόπο του Ακτίστου. Για τον τρόπο του Θεού. Για τον Τρόπο που λειτουργεί το Άκτιστο. Όπως σημειώνει ο Χ. Γιανναράς στο βιβλίο του ‘’Πτώση, Κρίση, Κόλαση’’, πρόκειται για ‘’τον τρόπο της υπαρκτικής ελευθερίας, που πραγματώνεται ως κοινωνία αγαπητικής αυθυπέρβασης και αυτοπροσφορά’’.
Η εορτή της Μεταμόρφωσης βάζει δύσκολα στους ανθρώπους. Ομολογουμένως, πολλοί δεν γνωρίζουν το νόημα της εορτής και την σημασία αυτής. Γιατί Μεταμορφώθηκε ο Κύριος; Τί σηματοδοτεί η εορτή; Οι λόγοι των αποστίχων που ψάλλονται στον εσπερινό της εορτής θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε τι ακριβώς εορτάζουμε: ‘’Ἐν τούτῳ γάρ ἐπιβάς τῷ ὄρει Σωτήρ μετά τῶν μαθητῶν σου, τήν ἀμαυρωθεῖσαν ἐν Ἀδάμ φύσιν, μεταμορφωθείς, ἀπαστράψαι πάλιν πεποίηκας, μεταστοιχειώσας αὐτήν, εἰς τήν σήν τῆς Θεότητος δόξαν τε καί λαμπρότητα· διό βοῶμέν σοι· Δημιουργέ τοῦ παντός, Κύριε δόξα σοι’’.
Αρχικά, πρέπει να σημειώσουμε ότι η Μεταμόρφωση είναι ένα γεγονός που προηγείται της Αναστάσεως του Κυρίου. Επομένως, η μεταστοιχείωση της αμαυρωθείσας φύσεως του Αδάμ έχει ήδη ξεκινήσει και με την Ανάσταση έχουμε την πλήρη αποκατάσταση στο αρχαίο κάλλος, κατά τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης. Ας δούμε τους πανέμορφους αυτούς λόγους της εορτής. Φαίνεται πως ο Κύριος μετέβη στο όρος Θαβώρ για να μεταμορφωθεί. Αλλά στην πραγματικότητα, αυτή η μεταμόρφωση αφορά τον άνθρωπο! Οι λόγοι κάνουν λόγο για αμαύρωση της φύσεως του Αδάμ. Είναι γνωστό πως με την πτώση έχουμε την αμαύρωση του κατ’ εικόνα με το οποίο πλάστηκε ο άνθρωπος, όχι την πλήρη εξαθλίωση του. Από την άλλη, οι προτεστάντες κάνουν λόγο για πλήρη καταστροφή του κατ’ εικόνα. Αμαύρωση σημαίνει πως αμαυρώθηκε κάτι, το οποίο μπορεί να καθαριστεί και να λάμψει ξανά. Όπως ένα τζάμι που μαυρίζει τελείως, αλλά έχει τη δυνατότητα να καθαριστεί και πάλι. Το κατ’ εικόνα έχει ποικίλες ερμηνείες στους Πατέρες. Για τον Νύσσης το κατ’ εικόνα αναφέρεται στα αγαθά με τα οποία ο Θεός προίκισε τον άνθρωπο (στον Νύσσης ταυτίζονται κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση). Η ομοίωση είναι χαρισματική και όχι ομοίωση στην απρόσιτη, άκτιστη ουσία του Θεού.
Η ‘’λερωμένη’’ ανθρώπινη φύση με την Μεταμόρφωση μεταστοιχειώνεται. Αλλάζει. Μεταμορφώνεται όλος ο άνθρωπος. Η φύση του που είχε αμαυρωθεί με το τραύμα της πτώσης μεταστοιχειώνεται στη δόξα και λαμπρότητα της Θεότητος του Κυρίου. Ο Χριστός δεν είναι μόνο Θεός. Ούτε μόνο άνθρωπος. Έχει δύο φύσεις σε πλήρη ένωση, αδιαίρετη, ασύγχυτη, αχώριστη, κατά τον Όρο της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου (451). Η Μεταμόρφωση του Κυρίου κάνει την ανθρώπινη φύση να μεταμορφώνεται κι εκείνη. Η ανθρώπινη φύση αγιάζεται. Στην Εκκλησία δεν είναι όλα πνεύμα, ψυχή, είναι και σώμα. Και ακριβώς, το γεγονός της θείας ενανθρώπισης καταφάσκει στην ανθρώπινη σωματικότητα, η οποία αναδεικνύει με τον πιο απόλυτο τρόπο την ιερότητα του ανθρωπίνου σώματος. Κι όλα αυτά σε πείσμα της νεοπλατωνικής αντίληψης περί της ύλης ως κακού.
Ο Χριστός με την Μεταμόρφωση δείχνει στους μαθητές την δόξα του. Οι μαθητές ατενίζουν, κατά τα ανθρώπινα μέτρα, την θεϊκή του δόξα. Ό,τι γίνεται ο Χριστός μέσα στην ιστορία γίνεται και με τις δύο φύσεις του, την ανθρώπινη και την θεϊκή. Δεν αφήνει πότε την θεϊκή απ’ έξω και πότε την ανθρώπινη. Δεν υπάρχει ο Χριστός χωρίς την μία φύση. Το αξιόλογο, όμως, είναι πως με την Μεταμόρφωση του σκέφτεται και πάλι τον άνθρωπο, του οποίου νοσούσε η προαίρεσή με την πτώση. Ο Χριστός αναλαμβάνει αυτό το ‘’λέρωμα’’ της ύπαρξης του. Ε, αυτή την ανθρώπινη φύση την καθαρίζει. Όλα για τον άνθρωπο. Από την δημιουργία του κόσμου μέχρι και σήμερα ο Θεός εργάζεται για την σωτηρία του ανθρώπου. Πώς μπορεί, τώρα, σε όλα αυτά να χωρέσει η κόλαση και η αιώνια τιμωρία των ανθρώπων; Είναι απάνθρωπο να υπάρχει κόλαση στην αιωνιότητα. Είναι απολύτως ασυμβίβαστο με την άπειρη φιλανθρωπία του Θεού. Ενός Θεού που συνεχώς εκπλήσσει.
Πρωτοπρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)
Εφημέριος Διάβας Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων