Δεν έχουν περάσει ούτε είκοσι μέρες από τότε που το Υπουργείο Παιδείας εξέδωσε επείγουσα εγκύκλιο, προκειμένου Δημοτικά, Γυμνάσια και η Α Λυκείου να επιλέξουν ένα από τα εγκεκριμένα βιβλία, προκειμένου να είναι έτοιμα το σχολικό έτος 2027-8. Τα στενά χρονικά περιθώρια που δίνονται έχουν προκαλέσει απορία, αλλά και αγανάκτηση στους εκπαιδευτικούς και δημιουργούν ερωτήματα.
Γιατί άραγε τόση βιασύνη; Πώς να επιλέξουν οι εκπαιδευτικοί ένα βιβλίο, το οποίο δεν έχει δοκιμαστεί; Υποτίθεται ότι τα Πειραματικά σχολεία ιδρύθηκαν για να εισάγονται πρώτα σε αυτά οι καινοτομίες. Ποια θα ήταν η βλάβη στην εκπαίδευση αν περιμέναμε να διδαχθούν κάποια ερχόμενη σχολική χρονιά τα πολλαπλά συγγράμματα σε αυτά, ακριβώς για να μελετηθούν οι όποιες αδυναμίες και προτερήματα; Ποιος φέρει την ευθύνη αν οι εκπαιδευτικοί ενός σχολείου επιλέξουν ένα βιβλίο, στο οποίο εντωμεταξύ θα έχουν παρατηρηθεί αδυναμίες ή δυσλειτουργίες; Πόσο χρόνο φαντάζεται το Υπουργείο ότι χρειάζονται οι εκπαιδευτικοί να ολοκληρώσουν την χρονιά και τις δράσεις της, να ασχοληθούν με όλη την απαιτούμενη γραφειοκρατία και παράλληλα να μελετήσουν μέχρι και διψήφιο αριθμό βιβλίων;
Τα προβλήματα είναι τεχνικά;
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι όλες αυτές οι τεχνικές δυσκολίες θα μπορούσαν να ξεπεραστούν με λίγη καλή θέληση, εκ μέρους των εκπαιδευτικών φυσικά, όχι του Υπουργείου.. Σε αυτές όμως βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα; Η, δική μου τουλάχιστον, απάντηση είναι ότι το πρόβλημα βρίσκεται στην φιλοσοφία, τους στόχους και στην ύλη των βιβλίων, μερικές φορές μάλιστα και στον τρόπο γραφή τους. Θα προσπαθήσω να φέρω μερικά παραδείγματα από την δική μου ειδικότητα, την φιλολογική, και ελπίζω άλλοι συνάδελφοι να μεταφέρουν και τις δικές τους εκτιμήσεις, ώστε να δημιουργηθεί ολοκληρωμένη εικόνα.
Αρχικά, να πούμε ότι τα πολλαπλά σχολικά βιβλία δεν είναι ακριβώς πολλαπλά. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να επιλέξουν ένα, το οποίο και θα διδάξουν. Η έννοια του πολλαπλού βιβλίου, τουλάχιστον όπως μας την δίδαξαν στο πανεπιστήμιο, είναι να διαβάζει κανείς διάφορα και διαφορετικά βιβλία, να συγκρίνει, να επιλέγει, να διακρίνει διαφορές και ομοιότητες.
Ακόμα, όσο και αν οι στόχοι των προγραμμάτων σπουδών είναι κοινοί, άλλες προσλαμβάνουσες θα παίρνουν οι μαθητές του Α σχολείου και άλλες του Β. Αργά ή γρήγορα όμως οι μαθητές αυτοί θα κληθούν να δώσουν κοινές εξετάσεις (πανελλήνιες, τράπεζα θεμάτων, εθνικό απολυτήριο ή ποιος ξέρει τι άλλο). Η κοινή ύλη είχε από την αρχή της συγκρότησης των εκπαιδευτικών συστημάτων σκοπό την ενιαία γνώση, άρα και συγκρότηση του κράτους. Εδώ παρατηρείται αντίστροφη τάση, με διαφοροποιήσεις τόσο ταξικές, όσο και γεωγραφικές.
Επίσης, κοινό και χρόνιο αίτημα είναι η μείωση της ύλης, καθώς ολόκληρα κεφάλαια δεν ήταν εφικτό να διδαχθούν και οι οδηγίες έμοιαζαν με μάθημα κοπτοραπτικής. Δυστυχώς, η ύλη παραμένει η ίδια και σε πολλά σημεία είναι αυξημένη, με αποτέλεσμα οι παθογένειες να διατηρούνται. Αρκεί να περιηγηθεί κανείς στα βιβλία των αρχαίων ελληνικών του Γυμνασίου και θα καταλάβει τι εννοώ, Επιπρόσθετα, πολλά βιβλία είναι γραμμένα όχι με στόχο την κατανόηση τους από τους μαθητές, αλλά ως προσπάθεια αυτοεπιβεβαίωσης της επιστημονικότητας των συγγραφέων. Αδυνατώ λόγου χάρη να κατανοήσω τι θα κερδίσει ο μαθητής της Β Γυμνασίου αν μάθει στην ιστορία για τον Πατρίκιο Λιβέριο και τον Πατριάρχη Ταράσιο και τον ρόλο τους-εξ ου και ο τίτλος του άρθρου.
Αφήνω τελευταίο το απέραντο τρέξιμο που θα έχει ένας εκπαιδευτικός, ο οποίος θα τοποθετηθεί σε δύο σχολεία, τα οποία θα έχουν επιλέξει διαφορετικά βιβλία για το ίδιο μάθημα. Θα πρέπει να οργανώσει δύο φορές την ύλη, να βάλει διαφορετικά διαγωνίσματα, να εξετάσει με διαφορετικούς τρόπους. Είναι φανερό ότι στο ΙΕΠ και στο Υπουργείο δεν έλαβαν υπόψη αυτήν την ασήμαντη λεπτομέρεια. Χρόνια τώρα εξάλλου δεν ασχολούνται με τις ανάγκες αυτών των λεπτομερειών που ονομάζονται εκπαιδευτικοί.
Πάρε τα λεφτά και τρέξε;
Αν κανείς δει τις ασκήσεις αρκετών βιβλίων, θα του θυμίσουν έντονα σελίδες βοηθημάτων-και σωστά. Δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλη μερίδα τους είναι γραμμένη από εκδοτικούς οίκους που εκδίδουν εδώ και χρόνια βοηθήματα. Είναι κι αυτή μια προσπάθεια της πάταξης της λεγόμενης παραπαιδείας. Απλά μετατρέπεται σε…παιδεία! Σε μια χώρα στην οποία η ελεύθερη αγορά έχει γίνει οδηγός των πάντων, δεν μπορείς να πεις ότι αυτό είναι παράνομο. Όλοι έχουν δικαίωμα στην πίτα. Όλοι; Όχι όλοι. Υπάρχουν και εκδοτικοί οίκοι, αλλά και συγγραφικές ομάδες, τα βιβλία των οποίων δεν εγκρίθηκαν και έχουν προχωρήσει σε ενστάσεις. Για τις ενστάσεις αυτές έχει συσταθεί ειδική επιτροπή, η οποία θα βγάλει πόρισμά ΜΕΤΑ την επιλογή βιβλίων από τους εκπαιδευτικούς. Δηλαδή, υπάρχει περίπτωση να εγκριθεί και άλλο βιβλίο, το οποίο όμως δεν θα μπορεί να επιλεγεί για το έτος 2027-8. Ίσως και οι παραιτήσεις του Προέδρου και αρκετών μελών του ΙΕΠ να έχουν κάποια σχέση με όλη την αναστάτωση, κανείς δεν μας έχει διαφωτίσει για τους ακριβείς λόγους.
Η είσοδος ιδιωτικών εκδοτικών οίκων δημιουργεί μια ακόμη παράμετρο: Με ποιον τρόπο θα γίνεται η επιλογή; Μόνο με εκπαιδευτικά κριτήρια ή θα υπάρχουν και άλλου είδους συναλλαγές προκειμένου να επιλεγεί το ένα ή το άλλο βιβλίο; Και ποιος μπορεί να θωρακίσει τους εκπαιδευτικούς αν κατηγορηθούν από τους «αδικημένους» για κάτι τέτοιο;
Η διαδικασία στο σύνολο της, αλλά και οι απαντήσεις που δεν δίνονται, βάζουν πολλούς σε υποψίες ότι το ζήτημα δεν είναι εκπαιδευτικό, αλλά έχει άλλη αφετηρία. Και ποια άλλη μπορεί να είναι από την κινητήρια δύναμη της κοινωνίας μας, το χρήμα; Ανατρέχοντας στις καθυστερήσεις επί καθυστερήσεων που έχουν παρατηρηθεί στο πολλαπλό βιβλίο (ας μην ξεχνάμε ότι θα ήταν έτοιμο το…2023!), βλέπουμε ότι το 2027 είναι η χρονιά στην οποία λήγει η χρηματοδότηση του ταμείου ανάκαμψης, αλλά και των εθνικών εκλογών. Θα ήταν θεωρία συνομωσίας να υποθέσει κανείς ότι στο Υπουργείο τρέχουν να προλάβουν την απορρόφηση κονδυλίων, παραδίδοντας ένα έργο, έστω κι αν αυτό δεν έχει και την καλύτερη εικόνα;
Τι να κάνουμε;
Μπορεί φυσικά μερικές ή όλες οι εκτιμήσεις μου να είναι λανθασμένες και θα χαρώ να ακούσω οποιονδήποτε αντίλογο. Ακόμα όμως κι αν δεν είναι, εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς: Μπορούμε να κάνουμε κάτι; Πιστεύω ότι αρχικά μπορούμε να ζητήσουμε από το Υπουργείο να ανακαλέσει την εγκύκλιο. Μπορούμε να ζητήσουμε από τους Σχολικούς Συμβούλους μας, οι οποίοι έτρεξαν να μας ενημερώσουν για την διαδικασία προ μηνών, να μας διαβεβαιώσουν ότι δεν κρύβεται κάποια οικονομική ή διαδικαστική ατασθαλία ή συναλλαγή πίσω από την εγκύκλιο αυτή, η οποία θα χρεωθεί στους εκπαιδευτικούς. Μπορούμε ως σύλλογοι εκπαιδευτικών να δηλώσουμε αδυναμία να επιλέξουμε ένα από τα βιβλία. Μπορούμε να αναδείξουμε την πιθανότητα αδιαφάνειας ή και συναλλαγών στην διαδικασία επιλογής.
Κυρίως όμως, πρέπει να συζητήσουμε σοβαρά, και όχι ως διεκπεραίωση, τι καλούμαστε να διδάξουμε στους μαθητές και τις μαθήτριες μας και για ποιον σκοπό.
Κώστας Μιχαλάκης, φιλόλογος
Μέλος ΔΣ ΕΛΜΕ Τρικάλων
Μέλος Αγωνιστικών Κινήσεων Εκπαιδευτικών