Η χώρα αποχαιρέτησε τον Στέφανο Μάνο που έφυγε από την ζωή την 15 Αυγ. 2026, έναν επιφανή πολιτικό, ο οποίος άφησε ισχυρό αποτύπωμα στην Μεταπολίτευση, τεράστιο έργο και έναν τρόπο πολιτικής σκέψης που όμοιό του δεν απαντάται συχνά στον πολιτικό μας κόσμο. Θα έλεγα οτι ο Στ. Μάνος στα χρονικά και πολιτικά πλαίσια της Μεταπολίτευσης ήταν ο αντίποδας αυτής, ήταν αυτός που αμφισβήτησε ευθέως το πνεύμα και τις πρακτικές της και με το έργο του και τον πολιτικό του λόγο έδειξε έναν άλλον δρόμο που αν τον ακολουθούσε η ελληνική κοινωνία και οι πολιτικοί ταγοί της η Ελλάς όχι μόνον δεν θα χρεωκοπούσε οικονομικά και ηθικά, αλλά θα ήταν σήμερα στην πρωτοπορία των ευρωπαϊκών εθνών.
Ο Στ. Μάνος ανακαλύφθηκε τυχαίως από τον Εθνάρχη Κων. Καραμανλή το 1977, ο οποίος του εμπιστεύθηκε τον τομέα της Χωροταξίας αφού είδε την εξαιρετική ευφυϊα του. Είναι χαρακτηριστικό της υπευθυνότητας του ανδρός οτι αν και δεν είχε ιδέα μέχρι τότε των θεμάτων του χαρτοφυλακίου που ανέλαβε, εν τούτοις με αίσθημα ευθύνης και καθήκοντος τα ανέλαβε, αφιέρωσε πολλούς από τους πρώτους μήνες της θητείας του μελετώντας τα θέματα αυτά και ως Υπουργός άφησε έργο που επάνω του πατούν έως και σήμερα όσοι ασχολούνται με θέματα Χωροταξίας σε αυτήν την χώρα.
Επί Μάνου έγιναν τα πρώτα χωροτακτικά σχέδια και τέθηκαν οι πρώτοι σοβαροί περιορισμοί στην αυθαίρετη δόμηση, η οποία τότε είχε καταστεί αληθινή γάγγραινα στο σώμα της Ελλάδος. Ο Μάνος, κόντρα στις αντιρρήσεις των μεμψιμοιρούντων ”κοινωνικά ευαίσθητων” περί ανοχής στις αυθαιρεσίες των δήθεν κοινωνικά…ευάλωτων δεν άκουγε λέξη για τα αυθαίρετα. Εκτός αυτού, η Πλάκα, το ιστορικώτερο μέρος της πρωτεύουσας σ’αυτόν οφείλει την σημερινή μορφή της και επί Μάνου δημιουργήθηκαν οι πρώτοι παιδότοποι. Επί υπουργίας του προστατεύτηκαν 400 παραδοσιακοί οικισμοί και τέθηκαν σοβαροί περιορισμοί και κανόνες στις ρυπογόνες βιομηχανίες.
Η ανεκτίμητη αξία του Στέφανου Μάνου φάνηκε επί υπουργίας του ως Υπουργός Οικονομικών και μετέπειτα Εθνικής Οικονομίας στην κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (1990-93). Η θεσμοθέτηση των πρώτων πεζοδρόμων και των λεωφορωλωρίδων στην ταλαίπωρη Αθήνα οφείλονται σ’αυτόν, πάντα κόντρα στους μικρόμυαλους μονίμως μεμψιμοιρούντες. Πολύ περισσότερο, η κινητή τηλεφωνία, η απελευθέρωση της ΔΕΗ και του ΟΤΕ από τον ασφυκτικό κρατικό και συνδικαλιστικό έλεγχο, η ελεύθερη ραδιοφωνία, η Αττική Οδός, το ίδιο το Μετρό της Αθήνας, η μελέτη του Διεθνούς Αεροδρομίου Αθηνών, ο Προαστειακός, η Γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου και ο δρόμος ΠΑΘΕ από Πάτρα μέχρι Έβρο και άλλα πολλά φέρουν την σφραγίδα του Στέφανου Μάνου και των Πρωθυπουργών που τον εμπιστεύθηκαν. Άλλωστε, ο ίδιος έλεγε οτι ό’τι καλό κάνει ένας υπουργός, το κάνει πάντα με την επίνευση και την υποστήριξη ενός εμπνευσμένου Πρωθυπουργού.
Η προσφορά του Στ. Μάνου και κάποιων άλλων πολιτικών της εποχής εκείνης δεν εξαντλείται με το έργο τους. Ο Μάνος και κάποιοι άλλοι έφεραν στο ελληνικό πολιτικό λεξιλόγιο μια έννοια, η οποία μετά μια δεκαετία σοσιαλισμού και συντεχνιακού (βλέπε αρπακτικού) συνδικαλισμού, ήταν απαγορευμένη. Την έννοια τοι ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΎ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΥ. Ο Μάνος και κάποιοι λίγοι άλλοι επισήμαναν στους πολίτες της εποχής οτι η πρόοδος μιας κοινωνίας ΔΕΝ έγκειται στο κράτος. Έγκειται στον ΑΝΘΡΩΠΟ και στην αξία και στην ικανότητα που αυτός φέρει. Ο Μάνος και κάποιοι λίγοι άλλοι μετά μια δεκαετία υπερχρέωσης της χώρας, ασυδοσίας, ακατάσχετης πλεονεξίας, υποχώρησης των αξιών και τρελής σπατάλης (αυτό ήταν η δεκαετία του 1980) είπαν για ΠΡΩΤΗ φορά στον παραπλανημένο και άρρωστο από τον λαϊκισμό Έλληνα οτι η αποκρατικοποίηση της ελληνικής οικονομίας και των τραπεζών δεν είναι μια λύση. Είναι η ΜΟΝΗ λύση. Ένα από τασ χαρακτηριστικά του ανδρός ήταν πάντα το ΘΑΡΡΟΣ. Ποτέ δεν του έλλειψε όταν έπρεπε να πει αλήθειες και να κάνει πράξη όσα θεωρούσε σωστά και εθνωφελή.
Δυστυχώς όμως η πολιτική τύχη του Σ. Μάνου και των λίγων συνοδοιπόρων του στην προσπάθεια αλλαγής της τότε περιρρέουσας νοοτροπίας είχε την τύχη των προφητών εν τη πατρίδι τους, κατά Ιησούν Χριστόν. Το 1993 με την ανεκτίμητη βοήθεια του Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος πρόδωσε τον αρχηγό και ευεργέτη του Κων. Μητσοτάκη, ο λαϊκισμός επανήλθε στην εξουσία. Ο ελληνικός λαός δεν πείστηκε από την προειδοποίηση του Μάνου οτι αν δεν άλλαζε ριζικά η οικονομική πολιτική η χρεωκοπία ήταν αναπόφευκτη. Ο ελληνικός λαός της εποχής προτίμησε να γυρίσει στα γνώριμα μονοπάτια του λαϊκισμού και στην πλαδαρή αγκαλιά του κρατισμού με τελικό αποτέλεσμα την χρεωκοπία του 2010, ένα αποτέλεσμα νομοτελειακό και αναπόφευκτο μετά την αποτυχημένη ηρωϊκή προσπάθεια της περιόδου 1990-1993 στην οποία ο Μάνος άφησε ανεξίτηλη την σφραγίδα του. Έκτοτε ο Στ. Μάνος με διάφορες πολιτικές προσπάθειες έκανε αισθητή την παρουσία του στην πολιτική σκηνή, πλην όμως δεν ήταν πια στο προσκήνιο. Οι αντίπαλοί του είχαν φροντίσει να τον φορτώσουν με την ρετσινιά του ”κοινωνικά ανάλγητου”. Ποιόν, αυτόν που είχε εγκαίρως προειδοποιήσει για την επερχόμενη καταστροφή και ζητούσε από όλα τα κυβερνητικά κόμματα μέτρα. Αλήθεια, τι είχαν να του αντιτείνουν μετά την οικονομική καταστροφή οι ”κοινωνικά ευαίσθητοι” που οδήγησαν τον παραπλανημένο λαό στην ανέχεια; Αλλά, είπαμε, ουδείς προφήτης εν τη εαυτού πατρίδι. Και για να μην ξεχάσω. Ο Στέφανος Μάνος ήταν ο μόνος πολιτικός που πρότεινε οτι η οριστική λύση του λεγόμενου Μακεδονικού Προβλήματος θα ήταν η Ένωση των δυο κρατών σε ένα με δημοψηφίσματα, δηλαδή από τα Σκόπια μέχρι την Γαύδο ΕΝΑ κράτος, εξαιρουμένων των αλβανικών μουσουλμανικών περιοχών. Ο γράφων προσυπογράφει και έχει ήδη αρθρογραφήσει επανειλημμένως υπέρ της πρότασης.
Ο Στέφανος Μάνος ανήκε στην σπάνια μερίδα των πολιτικών που αφενός παράγουν έργο και λένε τα σύκα σύκα και την σκάφη σκάφη. Αυτό το τελευταίο είναι θανάσιμο λάθος στην Ελλάδα. Δεν σου το συγχωρούν ποτέ. Ο άνθρωπος που σε μια κανονική χώρα θα την κυβερνούσε και θα την πήγαινε μπροστά καταδικάστηκε να ζει στο περιθώριο της πολιτικής ζωής, επειδή είπε την αλήθεια. Αυτό είμαστε και αυτό μας αξίζει. Παρόλα αυτά, η χώρα του χρωστάει πολλά και ο γράφων κάνει απλώς το καθήκον του. Θα διατηρώ πάντα με τιμή την ανάμνηση της Δράσης, δημιούργημα του Στέφανου Μάνου, στην οποία υπήρξα τοπικό στέλεχος και θα διατηρώ πάντα με συγκίνηση την γνωριμία μου με τον Στέφανο Μάνο σε ένα Συνέδριό μας. Μακάρι στο μέλλον οι πολιτικοί μας να ακολουθήσουν το παράδειγμά του το οποίο μπορεί να συνοψισθεί στο δίπολο ΕΡΓΑ-ΘΑΡΡΟΣ-ΑΛΗΘΕΙΑ. Αυτό αρκεί (που ξέρετε, μπορεί στο μέλλον να ευρεθεί ένας πρωθυπουργός με το υλικό του Στέφανου Μάνου, γίνονται και θαύματα). Χαίρε, Στέφανε Μάνε.
Ιωάννης Ξηρός
Ταξίαρχος ε.α