Προσκυνηματικό και πολιτιστικό ταξίδι στην αδελφή Κύπρο πραγματοποίησε από 9 έως 14 Μαρτίου 2026 η Ένωση Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού Ξάνθης. Σε αυτό συμμετείχε και ο γράφων, μέλος της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού Τρικάλων και του Συλλόγου Πεζοπορίας Ορειβασίας Τρικάλων. Το ταξίδι (το τρίτο που πραγματοποίησε η ΕΑΑΣ Ξάνθης) στο νησί) είχε ως σκοπό την γνωριμία με την Ιστορία και την γεωγραφία της Κύπρου ταυτόχρονα με την απόδοση τιμής στους Κύπριους και Ελλαδίτες που έδωσαν την ζωή τους για την ανεξαρτησία της Κύπρου από το 1950 έως σήμερα.
Το ταξίδι άρχισε με προσγείωση την 9 Μαρ. στο αεροδρόμιο της Λάρνακας. Σύμφωνα με την παράδοση η πόλη πήρε το όνομά της από την λάρνακα όπου τοποθετήθηκε η σορός του Αγίου Λαζάρου, φίλου του Ιησού Χριστού και αναστηθέντος από Αυτόν μετά τον οριστικό θάνατό του. Σύμφωνα πάντα με την παράδοση, ο Λάζαρος, καταδιωκόμενος από τους Εβραίους κατέφυγε στο Κίτιο, σημερινή Λάρνακα, όπου προσηλύτισε τους πρώτους χριστιανούς της περιοχής. Το 890 ο ημέτερος Αυτοκράτωρ Λέων ο Σοφός ανήγειρε περικαλλή ναό προς τιμήν του που λειτουργεί ακόμη.
Στο Κίτιο φαίνεται όλη η καταπληκτική Ιστορία της Κύπρου. Στο παραλιακό μέτωπο υπάρχει μνημείο για τους Αρμένιους φυγάδες της Γενοκτονίας 1915 που ήλθαν στην φιλόξενη και άγαλμα του πτερωτού λέοντος, συμβόλου της Βενετίας, όταν η τελευταία κυριαρχούσε στην Μεσόγειο. Το νησί αυτό, συνδετικός κρίκος τριών ηπείρων, Ασίας, Αφρικής και Ευρώπης, κατοικείται από το 7.000 π. χ. και ο προϊστορικός οικισμός της Χοιροκοιτίας θεωρείται ως ο πρώτος της Ευρώπης. Η Εποχή του Χαλκού (2.500-1.000 π. Χ.) ήταν η χρυσή εποχή για την Κύπρο. Η λέξη κύπρις σημαίνει χαλκός και έδωσε το όνομά του στο νησί. Κατεργασμένος περιζήτητος κυπριακός χαλκός ταξίδευε στην Φοινίκη (σημερινός Λίβανος), Ασσυρία και Αίγυπτο (υπερδυνάμεις της εποχής) φέροντας πλούτο στο νησί και πολιτιστικές επιρροές από τους πολιτισμούς της Ανατολής. Κρισιμότατο στοιχείο για την Ιστορία της Κύπρου υπήρξε η επαφή του με τον ελληνικό κόσμο. Ήδη την εποχή πριν τον Τρωϊκό Πόλεμο (1.250-1.200 π.Χ.) Αχαιοί Έλληνες, γνωστοί ως Μυκηναίοι εγκαθίστανται στην Κύπρο ως έμποροι και σταδιακά ως άποικοι, εκτοπίζοντας τους ανταγωνιστές Φοίνικες και διώχνοντάς τους δυτικότερα στην Μεσόγειο. Μαζί τους έφεραν και τον ελληνικό πολιτισμό και γλώσσα σε μια εποχή που ανώτεροι πολιτισμοί επιβαλλόταν σε κατώτερους. Τα Κύπρια Έπη του εθνικού μας ποιητή Ομήρου είναι επαρκής απόδειξη του σταδιακού εξελληνισμού της Κύπρου.
Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Λευκωσίας, το οποίο επισκέφθηκα την επόμενη ημέρα, φαίνεται η εξέλιξη του κυπριακού έθνους στον πολιτισμό, στην γραφή, στην γλώσσα και στην τέχνη. Στην Κύπρο ήδη από τον 16ο π.Χ. αιώνα εμφανίστηκε ένα γηγενές σύστημα γραφής, γνωστό ως Κυπρο-μινωϊκή, λόγω της ομοιότητός του με την Γραμμική Α’ των Μινωϊτών Κρητών, μη ακόμη αποκρυπτογραφηθείσα. Διάδοχός ήταν η Κυπρο-συλλαβική περί το 1.000π. Χ. η οποία δημιουργήθηκε για την καταγραφή της ελληνικής γλώσσας και συγκεκριμένα της Αρκαδο-κυπριακής διαλέκτου. Κατά την ίδια εποχή υπάρχουν και γραφές στην φοινικική γλώσσα (το πρώτο αλφάβητο στον κόσμο) που χρησιμοποιήθηκε από μέλη της κυπριακής κοινωνίας της Εποχής του Σιδήρου (1.000π.Χ. και μετά), πράγμα που αποδεικνύει οτι κάποιοι άποικοι προήλθαν από την Ανατολή. Σταδιακά όμως η ελληνική γλώσσα εκτόπισε την φοινικική. Μετά τον Τρωϊκό Πόλεμο πολλοί Αχαιοί εγκαθίστανται στην Κύπρο (σ.σ. μετά τον πόλεμο της Τροίας οι νικητές δεν έγιναν όλοι ευχαρίστως δεκτοί στην Ελλάδα, λόγω των νέων εξουσιών που δημιουργήθηκαν εκεί κατά την πολύχρονη απουσία όσων εξεστράτευσαν. Ο γιός του δολοφονημένου Αγαμέμνονα π.χ. κατέφυγε στην Δυτική Μακεδονία, όπου υπήρχαν Δωριείς και ίδρυσε με τους συντρόφους του το Άργος Ορεστικό. Πολλοί έμειναν στην Μικρά Ασία και πολλοί κατέφυγαν στην Κύπρο, όπως μαρτυρούν τα Κύπρια Έπη του Ομήρου). Κατά την Κλασική Περίοδο (5ος αιώνας π.Χ.) η ελληνική τέχνη μαζί με την γλώσσα επεκτάθηκαν σε όλα τα κυπριακά βασίλεια. Εξέχοντα ρόλο στον εξελληνισμό της Κύπρου έπαιξε ο βασιλιάς της Σαλαμίνας (Αμμοχώστου) Ευαγόρας, (435-374 π.Χ.), ο οποίος επέβαλε στους άλλους Κύπριους βασιλείς την καθολική χρήση της ελληνικής ως επίσημης γλώσσας. Όλοι οι Έλληνες οφείλουν να γνωρίζουν αυτήν την τόσο σημαντική προσωπικότητα για την Ιστορία μας που ονομαζόταν Ευαγόρας. Καθόλη την Ελληνιστική Περίοδο (323-58π.Χ. και την Ρωμαϊκή Περίοδο (58π.Χ.-395μ.Χ.) Η Κύπρος μιλούσε ελληνικά και όχι λατινικά ή κάτι άλλο. Κατά την Ελληνιστική Περίοδο η λατρεία των ανατολικών θεοτήτων (Κυβέλη, Σέραπις, Μίθρας κ.ά.) περιορίζεται και επικρατεί το Ελληνικό Δωδεκάθεο και η ελληνική τέχνη περιορίζει την ανατολική. Το νέο κυπριακό έθνος ως τμήμα του όλου ελληνικού έθνους είχε επιτέλους σχηματισθεί.
Τον 6οπ.Χ. αιώνα η Περσία του Κύρου του Μεγάλου, αφού κατατρόπωσε Βαβυλώνιους, Λυδούς και Αιγύπτιους έθεσε και την μικρή Κύπρο υπό την κυριαρχία της. Κατά την Ελληνική Επανάσταση το 499-494π.Χ. εναντίον των Περσών στην Μικρά Ασία οι Κύπριοι βοηθούν τους Ίωνες όσο μπορούν. Ισχυρή βοήθεια προσέφερε για την απελευθέρωση της Κύπρου ο Αθηναίος στρατηγός Κίμων (510-450 π.Χ.), γιός του Μιλτιάδη, ο οποίος απήλλαξε προσωρινά την Κύπρο από τον περσικό ζυγό, πλην όμως ο επακολουθήσας Πελοποννησιακός Πόλεμος δεν επέτρεψε στον Ελληνισμό να απελευθερώσει οριστικά την Κύπρο και τις ελληνίδες πόλεις της Μικράς Ασίας. Στο υπέροχο παραλιακό μέτωπο Φοινικούδια της Λάρνακας φιλιξενείται χάριν ευγνωμοσύνης προτομή του Κίμωνος. Η Ανταλκίδειος Ειρήνη το 384 π.Χ. άφηνε την Κύπρο στους Πέρσες. Ο Μέγας Αλέξανδρος, νικητής επί της Περσίας, απέδωσε στους Κύπριους βασιλείς αυτονομία μέχρι το 294π.Χ.,οπότε οι Πτολεμαίοι της Αιγύπτου ενσωματώνουν την Κύπρο στο βασίλειό τους. Ακολούθησαν η Ρώμη (58π.Χ. -395μ. Χ. και η Βυζαντινή Αυτοκρατορία (395-1191).
Έτερο κρισιμότατο έτος καμπής για την Κυπριακή Ιστορία υπήρξε το 1191, οπότε ο Σταυροφόρος βασιλιάς της Αγγλίας Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος καταλαμβάνει την Κύπρο από τον βυζαντινό κυρίαρχό της και την καθιστά προγεφύρωμα των Σταυροφόρων μέχρι το 1309, οπότε οι Σταυροφορίες τελείωσαν με ήττα των Ευρωπαίων υπέρ των Μουσουλμάνων στην Ανατολή. Ο Ριχάρδος πωλεί την Κύπρο το 1192 στον ηγεμονικό γαλλικό Οίκο των Λουζινιάν, οι οποίοι την κρατούν μέχρι το 1489, οπότε η τελευταία άκληρη βασίλισσα μεταβιβάζει την Κύπρο στην Γαληνότατη Δημοκρατία της Βενετίας. Το Βασίλειο της Κύπρου (1192-1489) δημιούργησε έναν νέο πατριωτισμό μεταξύ γαλλόφωνων εξουσιαστών με τον ελληνόφωνο λαό της Κύπρου με αγαστή ώσμωση των κουλτούρων τους και όλοι μαζί απέκρουαν τις επιθέσεις των Μαμελούκων της Αιγύπτου. Σημαντικό είναι οτι τα σημερινά κυπριακά, όπως ομιλούνται σήμερα με όλες τις διαφορές με τα κλασικά ελληνικά, άρχισαν να σχηματίζονται εκείνη την εποχή. Η Βενετία, έχοντας απέναντί της όχι πια τους Μαμελούκους, αλλά την ανερχόμενη δύναμη των Οθωμανών Τούρκων, θωρακίζει την Κύπρο με νέα κάστρα και οχυρωματικά έργα, δίπλα σε αυτά των Γάλλων και των Βυζαντινών.
Όλα αυτά όμως δεν απέτρεψαν την κατάκτηση της Κύπρου από τον Σουλτάνο Σελίμ Β’ το έτος 1570 και νέα σελίδα γύρισε για την Κυπριακή Ιστορία. Προσηλυτισμοί στο Ισλάμ για φορολογικούς λόγους και προνόμια και μια κρίσιμη μάζα Μουσουλμάνων που ήλθε από την Ανατολία διαιρούν τον κυπριακό λαό σε Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, πράγμα που ισχύει μέχρι σήμερα. Το Συνέδριο του Βερολίνου το 1878, έτος καταστροφής για την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αναγκάζει την τελευταία να πωλήσει την Κύπρο στην Βρετανία, η οποία είχε σοβαρότατο λόγο ελέγχου της Κύπρου. Το νησί προστάτευε το Κανάλι του Σουέζ, πέρασμα που συνέδεε την αγγλοκρατούμενη τότε Ινδία με την ίδια την Βρετανία μέσω του επίσης αγγλοκρατούμενου Γιβραλτάρ. Η αγγλοκρατία κράτησε μέχρι το 1960, οπότε η Κύπρος ανακηρύχθηκε ανεξάρτητο κράτος.
Πίσω στο ταξίδι μας, διανυκτερεύσαμε την 9 Μαρ. στην ωραία Λευκωσία. Η Τρίτη, 10 Μαρ. ήταν αφιερωμένη σε προσκυνήματα σε τόπους θυσίας. Προκαλεί εντύπωση οτι στην Κύπρο συναντά κάποιος περισσότερες ελληνικές σημαίες, παρά κυπριακές. Είναι παντού. Επισκεφθήκαμε κατ’αρχάς τον Λόφο της Μακεδονίτισσας, όπου υπάρχουν τάφοι 211 πεσόντων αξιωματικών και οπλιτών της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) και της Κυπριακής Εθνοφρουράς, 764 κενοτάφια και εκεί υπάρχει αντίγραφο του αεροσκάφους Νοράτλας , το οποίο καταρριφθέν από φίλια πυρά τις πρώτες πρωϊνές ώρες της 22 Ιουλ. 1974 πάνω από το αεροδρόμιο Λευκωσίας, λόγω έλλειψης ενημέρωσης έστειλε στον θάνατο 34 Έλληνες καταδρομείς πλην ενός που σώθηκε, ο οποίος μετά από 6 μήνες κώματος κατέθεσε την μαρτυρία του. Εκφωνήθηκε ομιλία, κατετέθη στέφανος και ανεκρούσθη διά φωνής ο Εθνικός Ύμνος. Φύγαμε όλοι με έναν κόμπο στον λαιμό. Ακολούθως επισκεφθήκαμε την περιοχή Μαλούντα, όπου υπάρχει το νέο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ και ξεναγηθήκαμε από τον Διοικητή, παρακολουθήσαμε ενημέρωση και επισκεφθήκαμε το Μουσείο ΕΛΔΥΚ όπου καταθέσαμε στέφανο και πραγματοποιήσαμε τρισάγιο. 194 άνδρες της ΕΛΔΥΚ έδωσαν την ζωή τους για την Κύπρο το 1974, αιωνία τους η μνήμη.
Ισχυρά αισθήματα συγκινήσεως μας κατέλαβαν στην Ιερά Μονή Μαχαιρά. Η Ι.Μ.Μαχαιρά ιδρύθηκε περί το 1150-60 με χρηματοδότηση του ημέτερου Αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού. Φιλοξενεί στον ναό την εικόνα της Παναγίας, φιλοτεχνημένη από τον Μαθητή και Ευαγγελιστή Λουκά. Η εικόνα μεταφέρθηκε στην Κύπρο από εικονολάτρες κατά την ταραγμένη περίοδο της Εικονομαχίας (8ος-9ος αιών) στο Βυζάντιο. Η Ι.Μ.Μαχαιρά έδωσε ακόμη και Πατριάρχες στα Ιεροσόλυμα και στην Αλεξάνδρεια (η Κύπρος κατέχει εξέχουσα θέση στην Εκκλησιαστική Ιστορία της Μέσης Ανατολής). Η Μονή ευρίσκεται σε πλαγιά του όρους Τρόοδος, τοπίο εξέχουσας ομορφιάς με πεύκα και άλλα είδη και ναούς και μοναστήρια υπό την προστασία της Ουνέσκο. Εκεί ευρίσκεται και η υψηλότερη κορυφή της Κύπρου, το όρος Όλυμπος (την ανέβηκα το 2017). Κατά την διαδρομή μας δόθηκε η ευκαιρία να έχουμε μια υπέροχη θέα της κυπριακής υπαίθρου, κατάσπαρτης, με πεντακάθαρα και περιποιημένα χωριά και κωμοπόλεις. Πλησίον της Μονής ευρίσκεται ο τόπος θυσίας του ήρωα Γρηγόρη Αυξεντίου, του μεγαλύτερου παλικαριού του κυπριακού αγώνα της ανεξαρτησίας. Εκεί, σε μια μικρή σπηλιά την 3-3-1957 Βρετανοί στρατιώτες παγίδευσαν κατόπιν προδοσίας την ομάδα του Αυξεντίου, υπαρχηγού της ΕΟΚΑ, την οποίαν ίδρυσε το 1955 ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας. Ο Αυξεντίου διέταξε τους συντρόφους του να εξέλθουν και να παραδοθούν και ο ίδιος απάντησε στους Βρετανούς που του ζήτησαν παράδοση με τις λέξεις ”ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ). Οι εχθροί έριψαν εμπρηστικές χειροβομβίδες με αποτέλεσμα την πυρπόληση του ήρωα. Τεράστιο άγαλμά του κοσμεί τον τόπο. Καταθέσαμε στέφανο και τον χαιρετήσαμε με τιμή. Η ημέρα έκλεισε με επιστροφή στην Λευκωσία, περίπατο στην οδό Λήδρας, πλησίον της πράσινης λεγόμενης γραμμής που χωρίζει την Λευκωσία σε ελληνική και τουρκική και ανάβαση στον Πύργο Σιακόλα με τους 11 ορόφους από όπου απολαύσαμε μια υπέροχη θέα ολόκληρης της Λευκωσίας. Ξεχωρίζουν τα μεγάλα τζαμιά του Σελιμίγιε, κτισμένο επάνω σε γοτθικό ναό των Λουζινιάν και το Μπουγιούκ Χαν, έργο του 1572 (μπουγιούκ, μεγάλος). Η διαφορά επιπέδου ευμάρειας φαίνεται ακόμη και από εκεί ψηλά μεταξύ Ελληνοκυπρίων και των πτωχοτέρων Τουρκοκυπρίων.
Η Τετάρτη, 11 Μαρ. άρχισε με επίσκεψη στα Φυλακισμένα Μνήματα, ευρισκόμενα εντός των Κεντρικών Φυλακών Λευκωσίας. Εκεί δικάστηκαν, καταδικάστηκαν σε θάνατο, εκτελέστηκαν δι’απαγχονισμού και ετάφησαν επιτόπου 9 νεαροί επιφανείς ήρωες του αγώνα ανεξαρτησίας της ΕΟΚΑ (1955-59), ο οποίος για τους Κύπριους έχει την ίδια σημασία και τον ίδιο χαρακτήρα με την Ελληνική Επανάσταση του 1821, όπως μας εξήγησε ο άψογος ξεναγός. Εκεί λοιπόν την10-5-1956 πέταξαν προς την αθανασία οι Ευαγόρας Παληκαρίδης, Μιχαήλ Καραολής, Ανδρέας Δημητρίου, Μιχαήλ Κουτσόφτας, Ιάκωβος Πατάτσος, Χαρίλαος Μιχαήλ, Ανδρέας Ζάκος, Ανδρέας Παναγίδης και Στέλιος Μαυρομάτης με χαρά και χωρίς ίχνος φόβου, όπως βεβαίωσαν τότε όλοι οι μάρτυρες του γεγονότος. Η θυσία αυτή θεωρείται ως κορυφαία στιγμή όλου του Ελληνισμού και της Ιστορίας μας. Ακολούθησε κατάθεση στεφάνου. Κατόπιν κατευθυνθήκαμε νοτιοανατολικά και διασχίσαμε το χωριό Πύλα, το οποίο κατοικείται ακόμη από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους και εκεί δεν έγινε ανταλλαγή πληθυσμών το 1974. Ακολούθως διασχίσαμε όλη την περιοχή της βρετανικής βάσης της Δεκέλειας, χωρίς βέβαια να προσεγγίσουμε τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου του 1960, οι οποίες ίδρυσαν την Κυπριακή Δημοκρατία οι βάσεις Δεκέλειας και Ακρωτηρίου καταλαμβάνουν το 4% του κυπριακού εδάφους και αποτελούν κυπριακό έδαφος για το οποίο οι Βρετανοί μέχρι το 1974 πλήρωναν ενοίκιο στο κράτος. Από το 1974 και εντεύθεν δεν πληρώνουν τίποτε με την δικαιολογία οτι το κυπριακό κράτος του 1960 δεν υπάρχει πια. Οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι των οικισμών εντός των βάσεων είναι πολίτες του Κυπριακού Κράτους, πλην όμως η δωσιδικία είναι σε τοπικά βρετανικά δικαστήρια. Οι αγροί και οι βοσκότοποι ανήκουν βάσει του βρετανικού κτηματολογίου που έγινε πριν το 1960 στους Κύπριους καλλιεργητές.
Η συνέχεια ήταν στο χωριό Λιόπετρι. Εκεί, την 2-9-1958 δόθηκε από 4 μαχητές της ΕΟΚΑ η μάχη του ”Αχυρώνα του Λιοπετρίου”, η οποία εξομοιώνεται με την μάχη του Χανίου της Γραβιάς της Ελληνικής Επανάστασης. 200 Βρετανοί στρατιώτες, εξάωρη μάχη και ρίψη εμπρηστικών βομβών από ελικόπτερο χρειάστηκαν προκειμένου να εξοντωθούν μετά από ηρωϊκή έξοδο οι Ανδρέας Κάρυος, Ηλίας Παπακυριακού, Φώτης Πίττας και Χρίστος Σαμαράς, αφού προκάλεσαν πολλές βρετανικές απώλειες. Λοιπόν, κατόπιν αυτών και πολλών άλλων, η εξευτελισμένη Αποικιοκρατική Βρετανική Αυτοκρατορία δυο είχε ως θερμότερα μέτωπα στις τεράστιες περιοχές του κόσμου που ήλεγχε για λίγο ακόμα, την Κύπρο και την Βόρειο Ιρλανδία. Στα αμέσως επόμενα χρόνια αποχώρησε και από τα δυο. Καταθέσαμε τον τυπικό στέφανο. Κατόπιν διασχίσαμε την όμορφη κωμόπολη Δερύνεια (αποικία Αχαιών τον 13ο αιώνα π.Χ.) και ακολούθως στο Πολιτιστικό Κέντρο της Κατεχόμενης Αμμοχώστου παρακολουθήσαμε παρουσίαση στελέχους του Κέντρου σχετικά με την Ιστορία της Αμμοχώστου. Αυτή δεν ήταν παρά η πανάρχαια πόλη Έγκωμη με κατοίκηση από τον 18οπ.Χ. αιώνα. Παρέδωσε την σκυτάλη στην ισχυρή Σαλαμίνα (1.100-650 π.Χ.) σε μια εποχή σταδιακού εξελληνισμού. Ο βασιλιάς της Ευαγόρας έπαιξε τον 4ο π.Χ. αιώνα-όπως προείπαμε-καίριο ρόλο στον πλήρη εξελληνισμό της Κύπρου. Οι Λουζινιάν και οι Ενετοί κατέστησαν την Αμμόχωστο ως την κύρια πύλη εξόδου τους στην Ανατολή. Πριν το 1974 από την Αμμόχωστο εξήγετο το 75% των προς εξαγωγή εμπορευμάτων της Κύπρου. Σήμερα το 83% της πόλης κατοικείται από Τουρκοκύπριους και το υπόλοιπο 17%, τα λεγόμενα Βαρόσια, είναι πόλη έρημη και περίκλειστη. Η Τουρκία είναι έτοιμη να παραδώσει τα Βαρόσια στην Κυπριακή Δημοκρατία σε περίπτωση οριστικής επίλυσης του Κυπριακού Ζητήματος. Από το παρατηρητήριο φαίνεται ολόκληρη η Αμμόχωστος. Εκεί κοντά έλαβαν χώρα το θέρος 1996 τραγικά γεγονότα. Μεγάλη και διεθνής πομπή μοτοσυκλετιστών ξεκίνησε από το Βερολίνο και κατέληξε έξω από την Αμμόχωστο επί της γραμμής διαχωρισμού για να διατρανώσει την αντίθεσή της στον διαχωρισμό της Κύπρου. Στις ταραχές επί της γραμμής Γκρίζοι Λύκοι φερμένοι από τον Ραούφ Ντενκτάς από την Τουρκία λύντσαραν τον νεαρό Τάσο Ισαάκ και πυροβόλησαν τον Σολωμό Σολωμού αναρριχώμενο στον ιστό για να κατεβάσει την τουρκική σημαία, όλα αυτά υπό τα όμματα Κυανοκράνων του ΟΗΕ. Στο γειτονικό χωριό Παραλίμνι, τόπο καταγωγής των τελευταίων αυτών θυσιασμένων υπέρ της Κύπρου καταθέσαμε στέφανο έμπροσθεν των αγαλμάτων και των μνημάτων τους. Ήταν πράγματι γενναίοι. Η ημέρα έκλεισε με επίσκεψη στο υπέροχο θέρετρο της Αγίας Νάπας, το κυριότερο της Κύπρου. Η πόλη διαθέτει ομώνυμο μοναστήρι και ναό, έργο του 15ου αιώνα. Επιστρέψαμε στην Λευκωσία το βράδυ.
Την 12 Μαρ. κατευθυνθήκαμε πάλι στο Τρόοδος από άλλη πλευρά για μια επίσκεψη στην Ιερά Μονή Κύκκου. Αυτή ευρίσκεται σε υψ. 1318μ. και είναι η σπουδαιότερη από τις 50 του νησιού. Ιδρύθηκε το 1.100 με χρηματοδότηση του ημέτερου Αυτοκράτορα Αλέξιου Κομνηνού, ενός από τους σπουδαιότερους ηγέτες της Ιστορίας μας και αφιερώθηκε στην Παναγία. Διαθέτει εικόνα της, φιλοτεχνημένη από τον Ευαγγελιστή Λουκά. Στην θέση ”Θρονί της Παναγίας” 3χλμ. από την Μονή ευρίσκεται ο τάφος του Αρχιεπισκόπου Μακάριου Γ’, όπως ήταν η επιθυμία του, θανόντος το 1976. Ο τάφος φυλάσσεται από ένοπλη φρουρά. Κατόπιν περάσαμε από το γραφικό χωριό Πλάτρες, το παλαιότερο ορεινό θέρετρο της Κύπρου σε υψ. 1.200μ. , αγαπημένο μέρος του εθνικού μας ποιητή Γεώργιου Σεφέρη. Σε υψ. 800μ. ευρίσκεται το επίσης γραφικό χωριό Όμοδος, περιοχή αμπελιών με φανερά ακόμη τα ίχνη από την μεγάλη πυρκαγιά του 2024. Εκεί ευρίσκεται και παλαιό καταφύγιο αγωνιστών της ΕΟΚΑ, συλληφθέντων το 1957 και καταδικασθέντων από τους Βρετανούς σε ισόβιο κάθειρξη. Αργά το βράδυ καταλύσαμε στην Λεμεσό, πρώην αρχαία Αμαθούντα, δεύτερη πόλη στην Κύπρο, η οποία οφείλει την αλματώδη ανάπτυξή της στην καταστροφή της Αμμοχώστου. Διαθέτει παλαιά και νέα πόλη. Ο Ριχάρδος και οι βασιλείς Λουζινιάν είχαν τα αρχηγεία τους στο Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Ανατολικά του Κάστρου δεσπόζει ο καθεδρικός ναός της Αγίας Νάπας, έργο του 19ου αιώνα επί αγγλοκρατίας, ναός περικαλλής, ευμεγέθης και υψηλής αρχιτεκτονικής. Η Λεμεσός υπεδέχθη το 1922 πολλούς Μικρασιάτες πρόσφυγες και σήμερα αποτελεί σημαντικότατο διαμετακομιστικό κέντρο της Μεσογείου, όπως φαίνεται από τα πολλά εμπορικά αρόδο έξω από το λιμάνι. Σημαντικά κεφάλαια από Ρωσία και ασιατικά κράτη συγκεντρώνονται εδώ στην ευημερούσα πόλη.
Η Παρασκευή 13 Μαρ. ήταν αφιερωμένη στην Πάφο, το σύνολο της οποίας τελεί υπό την προστασία της Ουνέσκο. Αφού κάναμε ένα πέρασμα από την παλαιά πόλη της Λεμεσού, διασχίσαμε περιοχή αμπελώνων και πορτοκαλεώνων και σταματήσαμε κατ’αρχάς στο κάστρο του Κολοσίου, γνωστό ως Πύργος των Ιπποτών, έργο των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη ή Ιπποτών του Νοσοκομείου (Ηοspitaliers), φρουρών της Ιερουσαλήμ κατά τις Σταυροφορίες (1099-1309). Το κάστρο πήρε την σημερινή του μορφή το 1454. Συνεχίσαμε την πορεία διαμέσου των εδαφών της βρετανικής βάσης του Ακρωτηρίου μέχρι που σταματήσαμε να θαυμάσουμε την περίφημη Πέτρα του Ρωμιού, τεράστιο βράχο που ακουμπά την ακτή. Η Πέτρα είναι συνδεδεμένη με τους αγώνες των Ακριτών του Βυζαντίου εναντίον των Αράβων πειρατών, οι οποίοι καθ’όλον τον 7ο αιώνα πραγματοποιούσαν επιδρομές και εισβολές στην Κύπρο, χωρίς ποτέ να κατορθώσουν να την καταλάβουν σε μια εποχή που οι τότε υπερδυνάμεις, το Βυζάντιο και οι Άραβες ήταν σε συνεχή σύγκρουση. Σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο, εκεί αναδύθηκε στον αφρό της θάλασσας η θεά Αφροδίτη, εξού και το όνομά της (αφρός συν αναδύομαι). Σημαντικότατος αρχαιολογικός χώρος είναι αυτός του Κουρίου, τον οποίον επισκεφθήκαμε μετά. Το αρχαίο Κούριο ήταν αποικία Αχαιών από το Άργος και κατεστράφη από σεισμό το 356 και εγκαταλείφθηκε. Ο χώρος διαθέτει θέατρο που τότε φιλοξενούσε 2.000 θεατές και πλησίον αυτού υπάρχουν τα ερείπια της Οικίας του Ευστολίου. Αυτό το κτίσμα ήταν στην πραγματικότητα κέντρο αναψυχής των πλουσίων της αρχαίας εποχής με θερμά λουτρά και αίθουσες με ψηφιδωτά. Κατόπιν φθάσαμε στην ωραιότατη Πάφο και αμέσως επισκεφθήκαμε αρχαιολογικό χώρο όπου κτίσθηκε η πρώτη εκκλησία των πρώτων χριστιανικών χρόνων (σήμερα κείται σε ερείπια). Απεναντίας, υπάρχει και λειτουργεί ακόμη ο καθολικός ναός της Αγίας Κυριακής, έργο των Λουζινιάν κατά τον 15ο αιώνα. Ακολούθως επισκεφθήκαμε τον σημαντικότερο αρχαιολογικό χώρο της Πάφου και όλης της Κύπρου, την Έπαυλη του Διονύσου. Αυτή είναι τα ερείπια αρχαίου συμπλέγματος ρωμαϊκών οικιών, συμπεριλαμβανομένης της οικίας του Ρωμαίου ανθύπατου κυβερνήτη της Κύπρου στα ρωμαϊκά χρόνια. Είναι έργο των τελών του 2ου μέχρι τις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ. και βρίθει μωσαϊκών, την τέχνη των οποίων θα ζήλευε και ο καλύτερος τεχνίτης μωσαϊκών σήμερα. Τα θέματά τους αντλούνται όλα από την ελληνική μυθολογία και όλες οι επιγραφές είναι στα ελληνικά, τρανή απόδειξη του σταδιακού εξελληνισμού των Ρωμαίων της Ανατολής, οι οποίοι μαζί με τους Έλληνες και τους λοιπούς ελληνόφωνους της Ανατολής αποτέλεσαν αργότερα αυτό που ιστορικά αποκαλούμε βυζαντινό λαό.
Η ημέρα έκλεισε με επίσκεψη καθ’οδόν προς Λεμεσό της ακτής Χλώρακας , όπου τον Ιαν. 1955 αποβιβάστηκε ερχόμενη από Πειραιά με όπλα ελληνικά η πρώτη ανταρτική ομάδα της Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ). Αυτή συνελήφθη από τους Βρετανούς κατόπιν προδοσίας. Εκεί κοντά ευρίσκεται ανακαινισμένη οικία, όπου υπήρξε το πρώτο κρησφύγετο του Στρατηγού Γεωργίου Γρίβα (ψευδώνυμο Διγενής), σήμερα λειτουργούσα ως μουσείο ΕΟΚΑ. Καταθέσαμε στέφανο, έμπροσθεν του αγάλματος του στρατηγού, ο οποίος το 1959 ανακηρύχθηκε από όλες τις δυνάμεις της Ελληνικής Βουλής ως Άξιος της Πατρίδος. Η ΕΟΚΑ ξεκίνησε τον ένοπλο αγώνα την 1-5-1955 και σύντομα έλαβε διαστάσεις παλλαϊκής εξέγερσης κατά της αγγλοκρατίας υπό τις ευλογίες του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’, ο οποίος εστήριζε την προσπάθεια του Γρίβα. 98 Βρετανοί και 300 αγωνιστές Κύπριοι έχασαν την ζωή τους στον αγώνα. Μας ανεφέρθη από τους θεματοφύλακες του μουσείου ΕΟΚΑ και της μνήμης του Γ.Γρίβα οτι οι συλλήψεις των αγωνιστών της ΕΟΚΑ (ακτή Χλώρακας, Αυξεντίου, Παληκαρίδης και πάμπολλοι άλλοι) οφείλοντο σε προδοσίες Κυπρίων κομμουνιστών, οι οποίοι μισούσαν θανάσιμα τον Γρίβα για την αντικομμουνιστική δράση του στα Δεκεμβριανά 1944 στην Αθήνα. Η ΕΟΚΑ απέκλειε από τις τάξεις της κομμουνιστές και Τουρκοκύπριους. Ακριβώς την εποχή δράσης της ΕΟΚΑ οι Τουρκοκύπριοι υπό τον Ραούφ Ντενκτάς ίδρυσαν την οργάνωση ΤΜΤ με όπλα από την Τουρκία ως αντίδραση στην ΕΟΚΑ, έχοντες κατά νουν την αυτοδιάθεση όταν οι Βρετανοί θα έφευγαν και ήθελαν να πάρουν εγκαίρως τα μέτρα τους.
Ανάλογα μέτρα έπαιρναν και οι κομμουνιστές του ΑΚΕΛ. Χαρακτηριστικό είναι, όπως μας ανέφεραν οι θεματοφύλακες, οτι ενώ ο Νικήτα Χρουτσώφ στο Συνέδριο του ΚΚΣΕ το 1955 επαίνεσε τον αντιαποικιοκρατικό αγώνα της ΕΟΚΑ, οι Κύπριοι κομμουνιστές ΑΚΕΛ του έστειλαν επιστολή διαμαρτυρίας, ονομάζοντας τον Γρίβα…εχθρό του λαού!!! (σ.σ. ίσως στενοχωρώ κάποιους αριστερούς, πλην όμως ως γνήσιος ταξιδευτής του κόσμου είμαι υποχρεωμένος να μαρτυρώ ό’τι βλέπω και ό’τι ακούω).
Οι Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνο 1960 που ίδρυσαν την Κυπριακή Δημοκρατία δεν ικανοποίησαν καμία πλευρά. Απλώς μπάλωσαν μια κατάσταση από την οποία η Βρετανία ξέμπλεξε και η Ελλάδα και η Τουρκία έμπλεξαν. Αρχικά ο Γρίβας στήριξε τον Πρόεδρο Μακάριο και είναι προς τιμήν του που δεν μετέτρεψε την ΕΟΚΑ σε πολιτικό κόμμα. Οι Ελληνοκύπριοι εθνικιστές όμως είχαν πάντα ως σκοπό την Ένωση με την Ελλάδα, όπως ήταν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 1950 που διενήργησε τότε η Αρχιεπισκοπή. Τα πράγματα όμως στα 10 διαρρεύσαντα χρόνια είχαν αλλάξει. Η κυπριακή ελίτ το 1960 και εντεύθεν δεν είχε καμία διάθεση να ενώσει το κράτος της με το λυμφατικό και κακορίζικο ελληνικό κράτος. Τώρα προσέβλεπαν προς την Βρετανική Κοινοπολιτεία και τον κοσμοπολιτισμό. Ο ίδιος ο Μακάριος επίσης ουδεμία διάθεση είχε πλέον να μετατραπεί από Πρόεδρος της Κύπρου σε νομάρχη της Ελλάδος στο νησί του. Από την άλλη μεριά, οι Τουρκοκύπριοι, ενώ επί 80 χρόνια υπήρξαν νομοταγείς προς την βρετανική εξουσία, δεν είχαν ανάλογη διάθεση απέναντι σε ορθόδοξους χριστιανούς, οι οποίοι ήταν επί αιώνες υποτελείς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τους, το θεωρούσαν άκρα ταπείνωση. Ταυτόχρονα, οι εν Κύπρω κομμουνιστές είχαν την δική τους ατζέντα σε μια εποχή Ψυχρού Πολέμου. Το κράτος ήταν από την αρχή θνησιγενές και δυσλειτουργικό(σ.σ. ο Σαρλ ντε Γκωλ είπε από τότε στον Κ.Καραμανλή οτι δεν θεωρούσε την Κύπρο ως κανονικό κράτος και νομίζω οτι είχε δίκαιο. Ήταν στην πραγματικότητα ΨΕΥΔΟΚΡΑΤΟΣ). Όταν το 1963 ο Μακάριος προσπάθησε μονομερώς να τροποποιήσει το Σύνταγμα του 1960 και να καταργήσει το δικαίωμα αρνησικυρίας του Τουρκοκύπριου Αντιπροέδρου για να κάνει το σύστημα να λειτουργήσει, οι Τουρκοκύπριοι αντέδρασαν, κλείστηκαν στις γειτονιές τους και απέσυραν τους αξιωματούχους τους από την διοίκηση. Το φυτίλι της τουρκοκυπριακής αντίστασης είχε ανάψει. Όταν ο Μακάριος ενέταξε την Κύπρο στο Κίνημα των Αδεσμεύτων, παρά τις εκκλήσεις Καραμανλή για ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ , αποκλείοντας οριστικά την προοπτική Ένωσης με την Ελλάδα, οι εθνικιστές Κύπριοι δημιούργησαν πάλι υπό τον Γρίβα την ΕΟΚΑ Β’, δρώσα τώρα ως τρομοκρατική οργάνωση εναντίον του κράτους. Το φυτίλι της εθνικιστικής αντίστασης είχε και αυτό ανάψει. Η σφαγή εξεγερμένων Τουρκοκυπρίων στον Άγιο Θεόδωρο και στην Κοφίνου (27 νεκροί) το 1964 με αρχηγό της Κυπριακής Εθνοφρουράς τον Γρίβα προκάλεσε διεθνή κατακραυγή εναντίον των Ελληνοκυπρίων και ο Πρόεδρος Τζόνσον των ΗΠΑ μόλις που πρόλαβε πόλεμο μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Η κατακραυγή ανάγκασε τον Γρίβα να εγκαταλείψει την Κύπρο, αυτήν την φορά οριστικά(σ.σ. ο γράφων λυπάται που ίσως στενοχωρεί και κάποιους εθνικιστές υπερπατριώτες, πλην όμως είμαι υποχρεωμένος και εδώ να είπω την αλήθεια). Η δημιουργία του Εφεδρικού Στρατού από τον Μακάριο με όπλα από την Τσεχοσλοβακία για την αντιμετώπιση του επικίνδυνου πλέον Γρίβα χειροτέρεψε την κατάσταση και επί πλέον ήγειρε υπόνοιες στο ΝΑΤΟ εις βάρος της Κύπρου για φιλο-σοβιετική απόκλιση. ΜΥΛΟΣ!!! Ο Κυπριακός Μύλος επιτάθηκε με την απόφαση της Ελλάδος να αποσύρει μια ελληνική μεραρχία από την Κύπρο κατόπιν απαιτήσεως του ΝΑΤΟ και του ίδιου του Μακάριου που θεωρούσε την μεραρχία ως στρατό κατοχής. Με το πραξικόπημα της 15-7-1974 του δικτάτορα Ιωαννίδη εναντίον του Μακάριου με σκοπό την εξόντωσή του και την δια της βίας Ένωση, προκλήθηκε η τουρκική εισβολή που ενταφίασε την προοπτική της Ένωσης (τουλάχιστον ενταφιάστηκε και η ελληνική Δικτατορία). Μέχρι τότε εθνικιστές και των δυο πλευρών ευρίσκοντο σε συνεχή σύγκρουση και αιματοχυσία με τύπους σαν τον Σαμψών και τον Ντενκτάς να δίνουν τον τόνο, χωρίς ο Μακάριος να μπορεί να κάνει πολλά. Η ρήση του Ντενκτάς ”δεν πρόκειται να αφήσω την Κύπρο να γίνει Κρήτη” τα λέγει όλα. Οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ, φανατικά ταχθέντες υπέρ της Ένωσης πολέμησαν ηρωϊκά σε αντίθεση με την Κυπριακή Εθνοφρουρά που επέδειξε πλήρη έλλειψη ηθικού, πράγμα που αποδεικνύει οτι ο Ελληνισμός το 1974 ΔΕΝ ήταν ενωμένος. Ο γράφων πιστεύει πάντως οτι με το πραξικόπημα ή όχι, το 1974 ή αργότερα, η Κύπρος δεν θα γλύτωνε κάποτε την εισβολή, ήταν κάποια στιγμή νομοτελειακά αναπόφευκτη. Η ίδια η ΕΟΚΑ Β’ , ιδούσα τα αποτελέσματα της πολιτικής της αυτοδιαλύθηκε το 1978. Σήμερα, με δυο κράτη να υπάρχουν στην Κύπρο και με δυο λαούς χωρισμένους για χρόνια με άλλη γλώσσα και θρησκεία, με αίμα να τους χωρίζει, με τόση διαφορά οικονομικού επιπέδου (ο γράφων είδε στην Κυρήνεια το 2017 έναν πολύ φτωχό λαό) και με νεότερες γενιές που δεν γνωρίζουν η μια την άλλη, δεν είμαι αισιόδοξος για μόνιμη και προ πάντων λειτουργική λύση του Κυπριακού. Απεδείχθη με το ΟΧΙ στο δημοψήφισμα του 2004 και την κατάρρευση των συνομιλιών του Γκραν Μοντανά το 2017. Η ρήση του Μακάριου ”προτιμούμε να κατέχει η Τουρκία παράνομα το 40% της Κύπρου, παρά νόμιμα το 25%” αποτελεί ακόμη επίσημη πολιτική της Κυπριακής Δημοκρατίας, αληθινή παγίδα στην πολιτική της σκέψη και κανείς Κύπριος πολιτικός δεν τολμά να το αμφισβητήσει. Το φάντασμα της Ένωσης αντικαταστάθηκε από αυτή την ρήση, από την μια ουτοπία στην άλλη. Είναι πραγματικά κρίμα που δυο λαοί που-κατά τα άλλα-έχουν κοινή αρχαία καταγωγή και αίμα να έχουν φθάσει σε αυτό το σημείο. Παρόλα αυτά όμως η πραγματικότητα του 1974 δεν αλλάζει και όσο ταχύτερα κατανοηθεί ΑΠΟ ΟΛΟΥΣ, τόσο το καλύτερο. Αυτά.
Την 14 Μαρ. καθ’οδόν προς το αεροδρόμιο Λάρνακας για επιστροφή στην μαμά Ελλάδα επισκεφθήκαμε το Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, ένα μικρό τζαμί, αφιερωμένο στην Χαλά, θεία και τροφό του Προφήτη Μωάμεθ. Το τζαμί αυτό φιλοξενεί τα οστά της Χαλά και θεωρείται από τον μουσουλμανικό κόσμο ως το τέταρτο σε σημασία μετά από αυτά της Μέκκας, της Μεδίνας και το Αλ Ακτσά της Ιερουσαλήμ. Αποχαιρετήσαμε την Κύπρο πλήρεις συγκινήσεων και γνώσεων. Ο γράφων καλεί ΟΛΟΥΣ τους Έλληνες (Ελλαδίτες στα κυπριακά) να κάνουν αυτό το ταξίδι όπως ακριβώς το κάναμε εμείς. Αυτό το ταξίδι, όπως το κάναμε εμείς πρέπει να μπει σε όλα τα προγράμματα των σχολικών εκδρομών. Ο γράφων απευθύνει χαιρετισμό και θερμά συγχαρητήρια στην ΕΑΑΣ Ξάνθης, στον Πρόεδρο αυτής κ. Κουτσαϊμάνη Ιωάννη, στους συνεργάτες του και στην ξεναγό μας Αγγελική Τζάρα για την αψογότατη διοργάνωση του προσκυνήματος, όπως και στους 42 συνταξιδιώτες του για την άψογη και πατριωτική συμπεριφορά τους. Όλοι μας μπορούμε να είμαστε υπερήφανοι για το ταξίδι αυτό. ΗΤΑΝ ΧΡΕΟΣ ΜΑΣ.
Ιωάννης Ξηρός
Μέλος ΕΑΑΣ Τρικάλων