Πιλοτικό πρόγραμμα αυτοβοήθειας και αλληλοβοήθειας σε συνεργασία με το ΑΠΘ
Δ. Κουρέτας: «Για την Περιφέρεια Θεσσαλίας η εξάρτηση αντιμετωπίζεται ως ένα σύνθετο ψυχοκοινωνικό ζήτημα που απαιτεί ολιστική προσέγγιση»
Η Περιφέρεια Θεσσαλίας προχωρά σε μια σημαντική κοινωνική επένδυση, υιοθετώντας μια πραγματικά καινοτόμο πρόταση παρέμβασης στο πεδίο των εξαρτήσεων, μέσω της υλοποίησης, σε συνεργασία με το ΑΠΘ, διετούς προγράμματος δράσεων προαγωγής αυτοβοήθειας και αλληλοβοήθειας, συνολικού προϋπολογισμού 200.000 ευρώ από το πρόγραμμα ΠΠΑ Περιφέρειας 2026-30, που αφορά το σύνολο της Θεσσαλίας.
Το νέο πρόγραμμα απευθύνεται σε ανθρώπους με προβλήματα εξάρτησης από ναρκωτικά, αλκοόλ, τζόγο, διαδικτυακά παιχνίδια και άλλες συμπεριφορικές εξαρτήσεις, οι οποίοι όμως διατηρούν σε ένα βαθμό επίπεδα λειτουργικότητας (σε προσωπικό, οικογενειακό και επαγγελματικό επίπεδο), καθώς και στα μέλη του συγγενικού και οικογενειακού τους περιβάλλοντος, προσφέροντας μια νέα πρόταση απεξάρτησης που συνδυάζει επιστημονική γνώση, κοινωνική καινοτομία και ανθρώπινη προσέγγιση. Βασίζεται στο Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας του ΑΠΘ, το οποίο λειτουργεί σε τρεις πόλεις της χώρας (Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Χανιά) και αποτελεί τη μοναδική κρατική πρόταση αντιμετώπισης του προβλήματος της εξάρτησης που βασίζεται στη φιλοσοφία και τις πρακτικές της αυτοβοήθειας/αλληλοβοήθειας.
Κατά τον Περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Δημήτρη Κουρέτα πρόκειται για μια σημαντική κοινωνική επένδυση, η οποία εντάσσεται στον σχεδιασμό της Περιφέρειας Θεσσαλίας για την περίοδο 2026–2030, δίνοντας προτεραιότητα όχι μόνο στην αντιμετώπιση της εξάρτησης, αλλά και στην κοινωνική συνοχή, την πρόληψη και την αποκατάσταση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας: «Για την Περιφέρεια Θεσσαλίας, η εξάρτηση αντιμετωπίζεται ως ένα σύνθετο ψυχοκοινωνικό ζήτημα, που απαιτεί ολιστική προσέγγιση και αντιμετωπίζεται ως ένα σύνθετο ψυχοκοινωνικό ζήτημα που απαιτεί ενεργό συμμετοχή, ανάληψη ευθύνης και ουσιαστική κοινωνική ενσωμάτωση. Το νέο πρόγραμμα βασιζόμενο σε μια σύγχρονη μεθοδολογία προσαρμόζει τις δράσεις του στις ανάγκες αυτών των ανθρώπων και ταυτόχρονα εφαρμόζει μια σημαντική καινοτομία σε εθνικό επίπεδο: την υποστήριξη και εκπαίδευση των ανθρώπων στην ανάπτυξη και λειτουργία ομάδων αυτοβοήθειας/αλληλοβοήθειας με υπαρξιακό προσανατολισμό και κοινοτικές αξίες».
Σύμφωνα με τον καθηγητή Ψυχιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Φοίβο Ζαφειρίδη «η καινοτομία του νέου προγράμματος έγκειται στο γεγονός ότι απευθύνεται και σε ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα εθιστικών συμπεριφορών που, ωστόσο, διατηρούν σε σημαντικό βαθμό λειτουργικότητα στην προσωπική, οικογενειακή και επαγγελματική τους ζωή – μια πληθυσμιακή ομάδα που συχνά δεν καλύπτεται επαρκώς από τις υφιστάμενες παραδοσιακές δομές απεξάρτησης. Όπως επισημαίνεται, σε διεθνές αλλά και εθνικό επίπεδο, αυξάνεται διαρκώς ο αριθμός ανθρώπων με προβλήματα εξάρτησης που παραμένουν λειτουργικοί, γεγονός που απαιτεί νέες ιδέες και σύγχρονες πρακτικές παρέμβασης».
Το πρόγραμμα της Περιφέρειας Θεσσαλίας εφαρμόζει για πρώτη φορά στη χώρα ένα διακριτό μοντέλο ομάδων αυτοβοήθειας και αλληλοβοήθειας με υπαρξιακό προσανατολισμό και κοινοτικές αξίες, πέρα από τα κλασικά μοντέλα αυτοβοήθειας των 12 βημάτων, αξιοποιώντας τόσο τις σύγχρονες επιστημονικές αντιλήψεις, όσο και τη μακρόχρονη εμπειρία του ΑΠΘ.
Η αυτοβοήθεια και η αλληλοβοήθεια, όπως τονίζει ο καθηγητής, αποτελούν διαχρονικά τους πλέον αποτελεσματικούς μηχανισμούς υπέρβασης των εξαρτήσεων. Η δύναμη για αλλαγή υπάρχει μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο, όμως ενεργοποιείται καθοριστικά μέσα από το περιβάλλον των ομοτίμων – ανθρώπων με ανάλογες εμπειρίες – που δημιουργούν ένα πλαίσιο ασφάλειας, ενδυνάμωσης, ελπίδας και συλλογικής υποστήριξης. «Το γνωρίζουμε ερευνητικά, αλλά και εμπειρικά: οι ομότιμοι δημιουργούν ένα περιβάλλον ασφάλειας, ένα περιβάλλον ενεργοποίησης, ενδυνάμωσης και ενστάλλαξης ελπίδας, δίνουν κίνητρα και διαρκή στήριξη στην πορεία αλλαγής, που είναι η προσπάθεια απεξάρτησης. Η εξάρτηση δεν είναι ένα ιατρικό πρόβλημα που απλά ακολουθώντας παθητικά κάποιες ιατρικές οδηγίες ή παίρνοντας την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή το πρόβλημα εξαφανίζεται. Απαιτεί από τον άμεσα ενδιαφερόμενο να ενεργοποιηθεί, να αναλάβει ευθύνες, προκειμένου να αλλάξει τη ζωή του. Για να συμβούν όλα αυτά το περιβάλλον αλληλοβοήθειας μεταξύ ομοτίμων είναι καθοριστικός παράγοντας».
Η Περιφέρεια Θεσσαλίας, επενδύοντας σε αυτό το μοντέλο, αναγνωρίζει τη σημασία της καινοτομίας στη δημόσια πολιτική και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια νέα περιφερειακή στρατηγική κοινωνικής υγείας, που συνδυάζει αποτελεσματικότητα, χαμηλό λειτουργικό κόστος και ουσιαστική κοινωνική ανταποδοτικότητα. Σύμφωνα με τον κ. Ζαφειρίδη σηματοδοτεί τη σημασία του να κατανοεί η πολιτική ηγεσία την καινοτομία, που πλέον είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση των οξέων κοινωνικών προβλημάτων: «Θα ήταν ευχής έργο η καινοτομία που υιοθετήθηκε από την Περιφέρεια Θεσσαλίας να υιοθετηθεί και από άλλες περιφέρειες. Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί πανελλαδικά γιατί συνδυάζει δύο πολύ σημαντικά στοιχεία. Τα αξιόπιστα αποτελέσματα με το πολύ χαμηλό κόστος λειτουργίας ανάλογων παρεμβάσεων».
Το μεγαλύτερο όφελος για τους ωφελούμενους δεν περιορίζεται μόνο στη διακοπή της εξάρτησης, αλλά αφορά συνολικότερες προσωπικές, οικογενειακές και κοινωνικές αλλαγές, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην υποστήριξη της οικογένειας, με στόχο την ενδυνάμωση και την ευημερία ολόκληρου του οικογενειακού πλαισίου.
Παράλληλα, το πρόγραμμα ανταποκρίνεται στις σύγχρονες προκλήσεις που δημιουργούν οι νέες μορφές εξάρτησης, όπως ο τζόγος και οι διαδικτυακές συμπεριφορές, αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο των εξαρτήσεων έχει αλλάξει ριζικά και απαιτεί σύγχρονες, προσαρμοσμένες παρεμβάσεις.
Η Θεσσαλία, μέσα από αυτή τη συνεργασία με το ΑΠΘ, φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο κοινωνικής πολιτικής για ολόκληρη τη χώρα, αποδεικνύοντας ότι οι περιφερειακές πολιτικές μπορούν να συνδυάζουν επιστημονική εγκυρότητα, κοινωνική ευαισθησία και πραγματικό ανθρώπινο αποτύπωμα.