Σέ μία κρίσιμη ἐθνικά και κοινωνικά περίοδο παραίτησης και συμβιβασμῶν, ὁ ἡρωϊκός Αὐτονομιακός ἀγώνας τῶν Ἑλλήνων τῆς Βορείου Ἠπείρου το 1914, μᾶς προβάλλει μοναδικά ὑποδείγματα γενναιότητας, αὐτοθυσίας και φιλοπατρίας, πού δόξασαν τήν πατρίδα μας. Τά μέλη τῆς ΣΦΕΒΑ και τοῦ ΠΑΣΥΒΑ στεκόμαστε μέ σεβασμό και ἀποτίουμε φόρο τιμῆς στούς πρωτεργάτες τοῦ Αὐτονομιακοῦ Ἀγῶνα: Εὐπατρίδες, Μητροπολίτες, Ἀξιωματικούς ἀλλά καί στούς ἁπλούς Ἠπειρῶτες πού ἀπέδειξαν με ἔργα ὅτι ἡ αξιοπρέπεια ἑνός λαοῦ συχνά ὑπερισχύει τῆς ἀδίκου θελήσεως τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς ἀλλά καί τῆς ἐγκατάλειψης ἀπό τήν μητέρα πατρίδα.
Πέρα ἀπό την ἰσχύ τῶν ὅπλων τους ὅμως συγκλονιστικό ἐνδιαφέρον παρουσιάζει καί ὁ λόγος τους προφορικός και γραπτός πρός τίς Μεγάλες Δυνάμεις! Οἱ ἀντιδράσεις τους ἦταν ἀρχικά εἰρηνικές μέ ὑπομνήματα, διαμαρτυρίες, ἄρθρα καί συλλαλητήρια. Ὅσο ὅμως τά βάρβαρα σχέδια τῶν ὑποκινητῶν εὐρωπαίων ἄρχισαν νά ἀποκαλύπτονται, οἱ ἀντιδράσεις παίρνουν πιό δυναμικό χαρακτήρα. Μέ τήν εὐκαιρία λ.χ. τῆς ἐπισκέψεως τοῦ τότε διαδόχου τῆς Ἑλλάδος Γεωργίου, τόν Μάϊο τοῦ 1913, νεαρή δασκάλα στήν Πρεμετή, ἀντάξια Σουλιώτισσα, διαλαλεῖ ἐνώπιόν του. «Θά προτιμήσωμεν νά ταφῶμεν παρά νά ὑποκύψωμεν. Οἱ ἄνδρες θά κάμουν τό καθῆκον τους. Δέν θά εἶναι ἄνδρες ἄν δέν λάβουν τό ὅπλο καί τρέξουν πρός ἀπελευθέρωσιν χιλιάδων ἀδελφῶν μας. Καί ἐμεῖς οἱ γυναῖκες ἄν χρειασθεῖ θά πράξουμε τό καθῆκον μας καί θά γεννήσουμε νέο Ζάλογγο!»
Σέ ἀντίστοιχο ὑπόμνημα πρός τίς εὐρωπαϊκές δυνάμεις οἱ ἐκπρόσω-ποι Κορυτσᾶς, Βιγλίστης, Μοσχοπόλεως καί Κολωνίας, δηλώνουν-εὐθαρσῶς. «Δεν-μποροῦμε να φαντασθοῦμε ὅτι ἡ χριστιανική Εὐρώ-πη θά θελήση νά ὑπαγάγη χριστιανικό λαό μόλις ἀναπνεύσαντα τήν αὔ-ρα τῆς ἐλευθερίας ὑπό νέον μουσουλμανικό ζυγόν ἀσυγκρίτως χείρονά τοῦ πρώτου, διότι δέον καλῶς νά γνωσθῆ ὅτι ἄν μέχρι χθές ἐσφάζοντο οἱ ἀδελφοί καί τά τέκνα ἡμῶν, ἄν ἠτιμάζοντο αἵ σύζυγοι καί αἵ θυγατέ-ρες ἠμων, ἄν διηρπάζοντο οἱ περιουσίες ἠμων, ταῦτα προήρχοντο κυ-ρίως ἀπό τούς Μωαμεθανούς Ἀλβανούς! Ἀδυνατοῦμεν νά πιστεύσωμεν ὅτι ἡ πολιτισμένη Εὐρώπη θά θελήση νά ὑπαγάγη λαόν γοργῶς βαδίζο-ντα πρός τήν πρόοδον καί τάς ἐπιστήμας ὑπό λαόν ἐν ἡμιαγρία διατε-λοῦντα καταστάσει. Ἐάν ὅμως πάρ ὅλα αὐτά ἡ διπλω-ματία φανῆ πρός ἠμᾶς σκληρά δηλώνομεν ὅτι δέν θά ἀφεθοῦμε στούς ἰσχυρούς τῆς γῆς νά διαθέσουν ἠμᾶς ὡς ἀγέλας προβάτων. Εἴμεθα λαός πανάρχαιος μέ ἱστορία ἀρχαία, μέ παραδόσεις ἱερᾶς μέ ἀρχαῖο πολιτισμό. Ὡς τοιοῦ-τος δέ λαός διακηρύττομεν διά τελευταία φορά πρός τούς ἀντιπροσώ-πους τῶν πολιτισμένων κρατῶν τῆς Εὐρώπης, ὅτι ἀμετάκλητον ἐχω-μεν ἀπόφασιν νά μεταβάλωμεν τά πάντα εἰς τέφρα καί θά θυσιασθῶ-μεν μέχρις ἑνός ὑπεραμυνόμενοι τῆς ἐλευθερίας , τῆς ἱστορίας καί τῶν παραδόσεων ἠμῶν. Ἕν ἐκ τῶν δύο λοιπόν ὑπολείπεται ἡμῖν ἤ ἡ ἕνωσις μετά τῆς μητρός Ἑλλάδος, συμφώνως τῆ καταγωγῆ, τῆ ἱστορία καί τοῖς ἐθίμοις ἡμῶν, ἡ ἡ μεταβολή τῶν πάντων εἰς ἐρείπια καί τέφρα.»
Ἀνάλογη εἶναι καί ἡ ἔκκληση τῶν 12 χωριῶν τῆς Χειμάρρας πρός τή πρεσβευτική διάσκεψη τοῦ Λονδίνου στίς 3.7.13. «Ἡ Χειμάρα κατεῖχε διά τῶν ὅπλων τήν ἐλευθερίαν της ἐπί ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας… Ἡ δικαιοσύνη τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς πῶς εἶναι δυνατόν νά ὑποτάξει τόν πολιτισμόν εἰς τούς κάφρους; Ἄν ἐν τούτοις παρά πᾶν ἀνθρώπινο καί θεῖο δίκαιο ἡ Διάσκεψη ἄλλως ἀποφασίσει δηλώνωμεν ὅτι θά ταφῶμεν ὑπό τά ἐρείπια τῶν οἰκιῶν μας καί θά ἀναμείξωμεν τήν τέφρα μας μετά τῶν προγόνων μας ἀλλά ἀλβανοί οἱ Χειμαριῶτες δέν θά ὀνομασθοῦν διότι ἤσαν καί εἶναι Ἕλληνες.»
Το παράδειγμα τῶν ἠρώων τοῦ Αὐτονομιακοῦ Ἀγῶνα, συνεχίζει να ἐμπνέει τά μέλη τοῦ ΠΑΣΥΒΑ και τῆς ΣΦΕΒΑ, γιά νά συνεχίζουν τόν ἀγῶνα γιά τήν πραγμάτωση τῶν ἐθνικῶν δικαίων τοῦ ἑλληνισμοῦ τῆς Βορείου Ἠπείρου, ἀκολουθώντας πιστά τίς παρακαταθῆκες τοῦ μακαριστοῦ ἰδρυτοῦ μας Μητροπολίτη Δρυϊνουπόλεως Σεβαστιανοῦ και τοῦ διαδόχου του π. Ἀνδρέα!
ΣΦΕΒΑ – ΠΑΣΥΒΑ , 16/2/2026