Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος-ιστορικός, Δ/ντρια 9ου Γυμνασίου Τρικάλων
Οι σχολικές εκδρομές, μονοήμερες και ολιγοήμερες, είναι πολύ σημαντικό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Έχουν σχέση και με τη μάθηση και με την ψυχαγωγία των μαθητών. Με τη μάθηση, γιατί προσφέρουν τη δυνατότητα στους μαθητές να επισκεφτούν και να γνωρίσουν μέρη με μορφωτική αξία, και με την ψυχαγωγία, γιατί τους δίνουν την ευκαιρία να ξεφύγουν, έστω για λίγο, από τις απαιτήσεις και την ένταση του καθημερινού σχολικού προγράμματος και να έρθουν σε επαφή με τη φύση και με δημιουργήματα του πολιτισμού που προσφέρουν αισθητική απόλαυση και πνευματική- ψυχική ευχαρίστηση.
Η επιλογή των συγκεκριμένων θεμάτων που αναφέρονται στον κόσμο των Μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων, υπαγόρευσε τη βούληση και απόφασή μας να πραγματοποιήσουμε ημερήσια εκπαιδευτική εκδρομή στο Μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα Αγιάς και στο ιστορικό κέντρο της Λάρισας με το αρχαίο θέατρο, το κάστρο και τους βυζαντινούς τάφους, την Παρασκευή, 20 Φεβρουαρίου 2026, με συμμετέχοντες τους μαθητές/τριες από τα τμήματα: Α1, Α2 & Α3 και συνοδούς καθηγητές τις/τους κ.κ.: Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογο–ιστορικό, Δ/ντρια 9ου Γυμνασίου Τρικάλων & Αριάδνη Διαμαντή, φιλόλογο ειδικής Αγωγής.
Η πρώτη μας στάση ήταν, ειλικρινά, μια πρόγευση πνευματικού και φυσικού παραδείσου. Απολαμβάνοντας δεόντως την καθαρή και ήρεμη φύση του Θεσσαλικού κάμπου εποχούμενοι, φτάσαμε στον πρώτο προορισμό μας: στην Μονή Αγίου Παντελεήμονα Αγιάς. Η Μονή Αγίου Παντελεήμονα, της οποίας το καθολικό είναι αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου, βρίσκεται έξω από την Αγιά, σε πλάτωμα του Κισσάβου με θέα προς τα νότια. Φρουριακό συγκρότημα περιβάλλει το καθολικό από τις τρεις πλευρές, ανατολικά, νότια και δυτικά, από το οποίο προβάλλει ο κομψός τρούλλος, προκαλώντας το ενδιαφέρον του επισκέπτη. Διασώζει μεγάλο μέρος από την κύρια ιστορική φάση του 16ου αιώνα, κατά τον οποίο γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη, όπως και όλη η περιοχή της Αγιάς, η οποία είχε προνομιακή φορολογική μεταχείριση από την οθωμανική διοίκηση, ήδη από το 1540. Στη φάση αυτή ανήκουν το καθολικό, ο διώροφος πύργος του ηγουμένου στα νότια και η τράπεζα στα δυτικά, ενώ στα ανατολικά και νότια, όπου υπήρχαν οι παλιές πτέρυγες των κελίων, απέμεινε μόνον ο εξωτερικός τοίχος που λειτουργούσε ως περίβολος. Σήμερα σε αυτό το σημείο ανακατασκευάζεται η παλαιά πτέρυγα της Μονής. Στη συνέχεια της παλιάς τράπεζας κτίσθηκε η νεότερη πτέρυγα διαμονής των μοναχών.
Οι ερωτήσεις μας , οι απορίες, οι παρατηρήσεις μας καθοδηγούσαν σαν χάρτης πλοήγησης τις διανοητικές μας διαδρομές και, έτσι, ξαναβιώσαμε τα μαθήματα της σχολικής τάξης με τρόπο απτό, άμεσο, ουσιαστικό και συνοπτικό, σαν εποπτική επανάληψη ιστορικο-παιδαγωγικής προσέγγισης. Κατά την ολοκλήρωση της ξενάγησης-περιήγησής μας στο υπέροχο και πλουσιότατο σε αρχαιολογικό υλικό αυτό μοναστήρι, αισθανθήκαμε εντυπωσιασμένοι από την ευγένεια, την αμεσότητα στην επικοινωνία και την φιλόξενη διάθεση των υπευθύνων μοναχών που μας υποδέχτηκαν με παραδοσιακά κεράσματα, μας ενημέρωσαν λεπτομερειακότατα για την ιστορία και την εξέλιξη της Μονής στο χρόνο και μας ξεπροβόδισαν με φιλικότητα και ανθρώπινη ζεστασιά!
Η ουσιαστική αυτή περιδιάβασή μας στο σημαντικό αυτό Μοναστήρι, κόσμημα για όλη τη Θεσσαλία, μας θύμισε νοερά πως τα τεκμήρια της ιστορίας, τα δημιουργούμε μόνοι μας οι άνθρωποι των διαφόρων εποχών….
Ο καθαρός αέρας της Αγιάς και η πνευματικότητα που απέπνεε το Μοναστήρι του αγίου Παντελεήμονα ανανέωσε τη διάθεσή μας για αρχαιολογικές και σύγχρονες διαδρομές: στο αρχαίο θέατρο της Λάρισας σταθήκαμε ως άλλοι αρχαίοι Έλληνες πολίτες, αναστοχαζόμενοι γιατί η αρχαία τραγωδία πιστεύουμε και νιώθουμε πως περνά ακόμη απ΄τις ζωές μας και τις συνταράσσει… Όσο για την ιστορία του μεγαλοπρεπούς αυτού μνημείου που στη μεσοβυζαντινή περίοδο χρησιμοποιήθηκε ως νεκροταφείο, το θέατρο, πέρα από το ανέβασμα θεατρικών και μουσικών παραστάσεων, φιλοξενούσε τις συνεδριάσεις της εκκλησίας του λαρισαϊκού δήμου, η οποία στην αρχαία Λάρισα ονομαζόταν «Αγορά». Επιπλέον σε αυτό συνεδρίαζαν και οι αντιπρόσωποι, σύνεδροι, των θεσσαλικών πόλεων που συμμετείχαν στο Κοινό των Θεσσαλών, μία ομοσπονδία με έδρα τη Λάρισα. Τον 1ο αιώνα π.Χ. το θέατρο μετατράπηκε από τους Ρωμαίους σε αρένα για την τέλεση επίσημων εορταστικών εκδηλώσεων, μονομαχικών αγώνων, θηριομαχιών και παραστάσεων μίμων. Το θέατρο αυτό αποτελούσε πάντα κέντρο της πολιτικής και κοινωνικής ζωής των αρχαίων Λαρισαίων. Αυτό αποδεικνύεται από ένα πλήθος ευρημάτων, κυρίως επιγραφών και γλυπτών, που μας έχει αποδώσει η ανασκαφή του.
Στον επίλογο και ως αποφώνηση αυτής της επιτυχημένης καθ΄όλα πολιτιστικής σχολικής εκδρομής, διατείνομαι πως είναι απαραίτητο να επισημανθούν , όπως και έγινε, σε μαθητές, εκπαιδευτικούς-καθηγητές και όλους, εν γένει, τους Έλληνες πολίτες ότι: Η οργανωμένη εκπαιδευτική επίσκεψη προσφέρει στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα γνωριμίας τους με τον πολιτισμό μιας εποχής και μιας περιοχής. Η χώρα μας θεωρείται, δίκαια, ως μια από τις πλέον παραδοσιακές περιοχές της Ευρώπης με πολύτιμη ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά. Είναι ένα «ανοιχτό μουσείο» που συνδυάζει αναρίθμητα ιστορικά μνημεία με την απερίγραπτη φυσική ομορφιά του επιβλητικού τοπίου της. Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες, τα παγκοσμίου φήμης αρχαία μνημεία, τα κάστρα και οι δεκάδες μοναδικοί παραδοσιακοί οικισμοί με την επιβλητική τους δόμηση το επιβεβαιώνουν. Όλα αυτά τα στοιχεία που την καθιστούν «ανοιχτό μουσείο» και βιωματικό σχολείο παιδείας και πολιτισμού, συνιστούν τον κύριο λόγο για τον οποίο ο τόπος μας δύναται να επιλεγεί ως μοναδικός εκπαιδευτικός προορισμός για τους μαθητές όλων των βαθμίδων.